aylak ilsu'nun notları

Milano sokaklarında...

2011-10-16T02:47:00.000+03:00

İki gün Milano sokaklarında aylaklık ettim... Herkes birşeylere bakarken ben de bunları gördüm :)

Başı dumanlı St. Wolfgang Gölü

2011-08-05T22:27:00.000+03:00

Geçen hafta bir iş gezisi nedeniyle Avusturya'nın Salzburg şehri yakınlarındaki St. Wolfgang Gölü'ne gittim. Ne yazık ki gezip dolaşmaya pek vaktim olmadı. Başı dumanlı dağlarıyla St. Wolfgang Gölü'nün şahane manzarasını da ancak cep telefonuyla çekebildim. Buyrun...

Japonların dünyaya armağanı: Kapsül Otel!

2011-07-31T01:58:00.000+03:00

Japonların dünyaya armağan ettiği pek çok kavram var, ama benim gönlümde “kapsül otel”in yeri ayrı.

Kyoto’da nerede kalsak diye araştırma yaparken, nereden hatırladıysam bir zamanlar duyduğum ve nasıl işlediğini merak ettiğim, fakat Japonya dışında bir yerde olmadığı için deneyemediğim kapsül oteller geldi aklıma.

Fikir basit: Diyelim ki bütün gün sokakları arşınlayan bir gezgin, gün boyu sürecek toplantılar yapmak üzere şehre gelmiş bir işadamı veya bir şehirden bir şehre geçerken bir gece konaklamaya ihtiyacı olan bir vatandaşsınız. Yani otele yatmadan yatmaya gideceksiniz. Ne otelin barında iki tek atacak, ne televizyon izleyecek, ne de spor salonunda koşacaksınız. Kullanmayacağınız hizmetlere boşu boşuna para vermek istemiyorsunuz, ama hostel yatakhanelerinde topluca uyumaya da niyetiniz yok. Tek başınıza uyuyacağınız rahat bir yatağa ihtiyacınız var.

Çok güzel. Buyrun kapsül otele.

Kapsül oteller 1980’lerde bu basit ihtiyaçtan ortaya çıkmış. 2000’ler geldiğinde köhneyen binalar, hızla çoğalan ve kalite çıtası yükselen hostel kavramı kapsüllerin pabucunu biraz dama atsa da, kapsül oteller ölmemiş. Tam tersine, yeni girişimciler “butik kapsül” diyebileceğimiz yeni oteller açmış.

İşte ben de böyle bir “butik kapsül otel”de kaldım: 9 h.

Türkçe’ye çevirirsek: 9 saat.

Otele girdiniz + duş yaptınız + uyudunuz + uyandınız +duş yaptınız + otelden çıktınız = 9 saat.

Hesap bu.

Mecbur musunuz 9 saat kalmaya? Tabii ki hayır. Minimum 4, maksimum 17 saat kalabiliyorsunuz. Ama ben şöyle 5 günlük rezervasyon yaptırayım diye bir olay yok. 5 gün kalmayı düşünüyorsanız ucuca 17 saatlik rezervasyonlar yaptırabilirsiniz. Ücreti saat başına ödüyorsunuz.

Otelin en matrak tarafı, daha bismillah kapıdan girer girmez ayakkabılarınızı çıkartmanız gerekiyor. Japonya’da zaten birçok yere girerken ayakkabınızı çıkarmanız gerekiyor da, böyle eller kollar bavulla, çantayla, fotoğraf makinesiyle doluyken ayağınızda terlikle resepsiyonun önünde beklemek komik değil de nedir, sorarım.

Resepsiyondan aldığınız anahtarla ayakkabılarınızı girişteki dolaplara kilitledikten, çantanızı da bagaj bölümüne bıraktıktan sonra duşların olduğu kata çıkıyorsunuz. Aynı anahtarla buradaki dolabınızı açtığınızda bulduğunuz şampuan, diş macunu, fırça ve kremlerle yıkanıp paklanıp yine dolaptan çıkan ve değme 5 yıldızlı otelde olmayan pofuduk beyaz havlularla kurulandınız mı? Kurulandınız. Öyleyse son bomba gelsin: Dolaptan bir de pijama çıkıyor! Tüm müşterilerle bir örnek pijamanız üstünüzde, terlikler ayağınızda, saçlarınızı 9 h şampuanı kokusuyla savura savura yatağınıza gidebilirsiniz artık.

9 h’da kadınlar ve erkeklerin katları ayrı. Her katta 25-30 tane kapsülden oluşan bir yatakhane var.

Kapsül dediğimiz odacık, kenarları yuvarlatılmış tabut gibi bir şey aslında. Eni 1,5m, boyu 2 m, yüksekliği 1,5 m civarında, ayakucu açık bir tüp. Klostrofobiniz yoksa içeride rahatça hareket eder, oturur, hafifçe ayağa bile kalkarsınız.

Her yer bembeyaz. Kapsülün içinde hafif bir ışık yanıyor. Başucunda bir kontrol paneli, bir de su şişesi var. Hani uyanıp da bir bardak su ararsınız, fantastik pijamalarınızla ortalıkta dolaşmayın diye onu bile düşünmüş sağolsun Japonlar. Kontrol paneli sayesinde ışığı azaltıp çoğaltabiliyor, uyanmak için alarm kurabiliyor, telefonunuzu şarj edebiliyorsunuz. Daha ne olsun?

Ayakucunuzdaki jaluziyi de çekip kapattınız mı uyumaya hazırsınız.Tatlı rüyalar :)

5. ve 7. fotoğraflar www.9hours.jp'den alınmıştır.

10 Fotoğrafta Gökçeada

2011-07-22T01:14:00.000+03:00

Geleneksel "Bu Yıl Nereye Gideyim?" anketimiz başlamıştır!

2011-07-12T21:57:00.000+03:00

Beş senedir blog yazmanın böyle bir güzelliği var. Geleneksel bilmemne diyebiliyorsunuz.

Sene 2008. Seyahat planları yaparken nereye gideceğimi bir de blog okurlarına sorayım dedim, 75 kişi cevap verdi. Sonuçları şu yazıda gözden geçirdim. Okurlar Peru dedi, ben Burma'ya gideceğim diye tutturdum. Sonuç, kendimi Kamboçya'da buldum.

Hızımı alamadım, ertesi sene bir daha sordum. 155 kişi cevap verdi. Bu sefer okurlar Güney Amerika ile Güney Kutbu arasında bölündü. Peki ben bu cevapları dikkat aldım mı? Hayır :) Seçenekler arasında bile olmayan Brezilya'ya gitmeye niyetlenip Fiji ve Japonya'da pasifik havası aldım.

Velhasıl kelam anket bahane, hayal kurmak şahane. Maksat plan yapmak, taslak rotalar çizmek, uçak biletlerine bakmak, görülecek yerleri listelemek, tatlı tatlı hayallere dalmak olsun... Maksat bunu beraber yapmak olsun...

Geleneksel "Bu Yıl Nereye Gideyim?" anketi bu seneki hayallerimize açılmıştır. Hemen sağ kolonda, en üstte. Önünde 100 gün var sayın okur. Üstelik bu kez birden fazla seçenek işaretlenebiliyor. Kararsızlığın lüzumu yok yani.

Bazı seçenekler yıllar geçse de değişmiyor, her yıl programa alıyoruz kendilerini. Artık gerçekleşene ya da bıkana kadar...

Ha, bir de evde oturmamı isteyenler var, ki her iki ankete de cevap veren aynı 17 kişi olduklarından şüpheleniyorum, onları da unutmadım. "Evde oturayım" seçeneği her zamanki yerinde :)

Hadi bakalım, gelsin oylar!

Japon popo yıkama sanatı

2011-07-10T19:13:00.000+03:00

Efendim bilen bilir, sizden iyi olmasınlar, Japonlar hijyenlerine pek düşkün.

Klozet çok önemli bir mobilya.

Yalnızca evlerde değil, tüm genel tuvaletlerde, özellikleri birbirinden biraz farklılaşsa da, maharetli klozetler kullanılıyor. Şöyle ifade edeyim, bizim evlerimizde kullandığımız türden, üzerine oturmak dışında bir fonksiyonu olmayan klozetlerden Japonya’da bir tek adet bile görmedim.

Fotoğrafı inceleyelim:

Alelade bir umumi tuvaletteyiz. Resimden anlaşılmıyor, ben söyleyeyim, klozet kendinden ısıtmalı. Suyu poponuza püskürtürebiliyor, miktarını ayarlayabiliyor, ortamı kokuttuysanız “powerful deodorizer” ile sizden sonraki için daha fantastik bir ortam yaratabiliyorsunuz. Arada sifonu çekebileceğiniz gibi, “çekermiş gibi” yapmanız da mümkün.

Bu sonuncusu çok mühim. Özellikle kadınlar tuvaletinde olan bu hizmet, utangaç, sıkılgan, gözlerini yerden kaldırmadan “ihihi, ühühü” şeklinde gülüşen Japon kadınının, başkaları tarafından sesleri duyulmadan, utanmadan, sıkılmadan rahatlayabilmeleri için düşünülmüş. Son derece basit ve pratik bir çözüm. Basıyorsunuz düğmeye, şarıl şarıl su sesi eşliğinde ihtiyaç gideriyorsunuz. Gerçi o bitmek bilmeyen su sesini duyunca insanın işedikçe işeyesi geliyor ya, neyse.

Başka ne özellikler var derseniz, sıcak su buharıyla kurutma yapanı da gördüm, banyo kapısını açınca sensörle otomatik olarak kapağı açılanı da...

Bir de popoya selülit kremi sürenini yaparlarsa, olay bitmiştir!

İnsanlık için küçük, genç gezginler için büyük bir adım!

2011-05-07T18:41:00.000+03:00

Yollara düşmekten kendini alıkoyamayanlar seyahat etmenin dönüştürücü gücünü bilirler. Klişe bir cümle olsa da doğrudur: Dünyaya bakışınız değişir. Daha farkında, daha özgün, bazen daha güçlü, bazen daha çaresiz, ama sonunda daha alçakgönüllü olursunuz. Bir insanı en iyi seyahatte tanırsın derler ya, insan seyahatte asıl kendini tanır. Seyahatin en zoru insanın kendine doğru yaptığıdır ne de olsa...

Ne kadar genç yaşta yollara düşerseniz o kadar iyi edersiniz. Ama kolay değildir bu. Kendinizi 'gerçekleştirmenin' üniversiteyi kazanmak, iş bulmak, evlenmek, ev almak, çocuk yapmak olarak kodlandığı bir ülkede manevi zorlukları aştığınızı varsaysak bile, devletin kendi vatandaşına pasaportunu fahiş fiyata satmasından başlayıp elalemin konsolosluk memuruna en gizli banka hesap bilgilerinizi kuzu kuzu göstermeye varan bir maddi süreç vardır. Ne kadar ekmek o kadar köftedir. Yeterince paranız yoksa nah seyahat edersiniz.

Bu basit gerçeğin içi seyahat hayalleri ile pırpır eden genç ruhları küstürmemesi, daha çok genç insanın yollara düşmesi, dünyayı ve kendini keşfetmesi ve keşfettiklerini başkalarına anlatması için, bir güzel gezgin insan geçen sene bir girişimde bulundu: GENÇ GEZGİNLER SEYAHAT BURSU!

Blog'u Ozlem-Pansiyon'da duyurduğu üzere, bir üniversite öğrencisine kendi cebinden interrail bileti ve harçlığını verecekti Özlem Yücel. Tek şartı vardı, bursu alan gencin seyahatini bir blog'da yazarak anlatması.

Bu alçakgönüllü girişim kısa sürede seyahatseverler arasında duyuldu, desteklendi ve büyüdü. Gönüllerden kopan katkılarla, bursun tutarı yükseldi. Çok sayıda başvuru arasından Özlem'in seçtiği 25 finalist, benim de aralarında bulunduğum geniş bir jürinin değerlendirmesinden geçti ve bursu kazanan 6 kişi belirlendi. Bu 6 genç takip eden aylarda dünyanın dört bir yanına dağıldı, gezdi ve yazdı.

Şimdi geldik 2011'e.

Bu insanlık için küçük ama genç gezginler için büyük girişimin süreklilik kazanmasını ve daha fazla gezgin ruh yaratmasını diliyorum. O yüzden geçen sene olduğu gibi bu sene de bursa katkıda bulunacağım. 20'li yaşlarda dünyayı görmenin heyecanı nasıl bir şeydi hatırlıyorsanız siz de bana katılın ve Özlem'e bir mail atın.

Yaşasın aylaklık, yaşasın seyahat etmek!

10 Fotoğrafta Balat

2011-04-17T23:24:00.000+03:00

Balat'ta bir Pazar öğleden sonra...

Bir bütün ahtapot tek lokmada yenir mi?

2011-04-10T19:11:00.001+03:00

Yenir.

Japonya'da yenir.

Deprem, tsunami ve nükleer felaket başına bela olmadan bir süre önce Japonya'ya gittim. Ne yazık ki blogspot yasağı bu "nev-i şahsına münhasır" memleket hakkında izlenim yazmayı geciktirdi. Hala da düzelmedi durum, ama arka kapılardan dolaşarak blog'a erişmeye ve erişilmeye çabalıyoruz.

Japonya özel bir coğrafya. Şu son deprem felaketi de bir kere daha gösterdi ki, Japon kültürü kendine özgü ve eşsiz. Aynı anda hem dünyanın en ultra-modern, hem geleneksel değerlerini en fazla korumuş ülkesi olabilen, tuhaf bir karışım. Dünyada başka yerde görünmeyen huylara ve zaaflara sahip, ürkek bir ceylan sanki...

O kadar çok acaip şey bir aradaki Japonya'da, tek bir yazıda toparlamak zor. Kısa anekdotlardan oluşan uzun bir Japonya izlenimleri serisi yapıyorum bu sefer. Buyrun...

Kyoto'da pazarda dolaşırken şu alttaki fotoğrafta gördüğünüz, ceviz büyüklüğündeki kırmızı şeyleri gördüm.

Şeker mi, yoksa plastik model mi, neyin nesi bunlar diye anlamaya çalışırken yanımdaki Japon müşteri parasını uzatıp iki kürdanı lüpletiverdi. Aaa, bildiğin ahtapotmuş...

Japonya'da sokakta yenebilecekler için seçenek listesi upuzun, ama asıl ev alışverişi için sunulan gıda çeşitleri inanılmaz. Bir kısmını anlamaya zaten imkan yok, sorsanız da tarif ettikleri şeyi isimlendirmekte zorlanıyorsunuz, bizim hayatımızda mevcut değil çünkü bunlar.

Diğer kısmının ağırlığı da deniz mahsülleri üzerine. Bir ada ülke olmanın mecburiyetiyle herhalde, "denizden babam çıksa yerim" kıvamına gelmiş çekik gözlü ahbaplarımız. Yemeğin görüntüsüne bakıyorsunuz noodle, sebze, ot, şu bu... Ama herşeyin içinde bir balık tadı var. Neden mi? Şu yanda gördüğünüz, neredeyse her yemeğe konan toz yüzünden...

Pazarda gramla satılan bu "şey" kurutulup öğütülerek toz haline getirilmiş balık DEĞİL, hayır.

Bizzat balığın kendisi bu.

İkna olmadınız mı, daha yakından bakın...

Japonya'dan sevgilerle...

Fiji'de köpekbalığı nasıl beslenir?

2010-11-26T17:52:00.000+02:00

Eski dostumuz köpekbalıkları bizi çağırdı demiştim.

Daha önce Güney Afrika’nın doğu kıyısında, Umkomaas Aliwal Shoal’da yaptığımız köpekbalığı besleme dalışlarının büyüleyici heyecanı zihnimizden silinmedi. Kolay kolay da silinmez, açık söyleyeyim. Nedenini merak edenler, şuradan okuyabilir.

Fiji’ye kadar yol gitmemizin temel sebebi, boğa köpekbalıklarının bölgede sıkça görülmesi ve besleme dalışlarının yapılmasıydı.

Besleme dalışı normal dalışta tesadüfen köpekbalığı görmekten farklı bir aktivite. Nasıl yapıldığı ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye, dalış okulundan dalış okuluna değişiklik gösteriyor. Denizin dip yapısından köpekbalığının cinsine, dalış liderinin tecrübesinden suyun sıcaklığına kadar çeşitli unsurlar dalışı değiştirse de, aslında aktivitenin özü temelde aynı: Köpekbalıkları belirli bir yere “çağrılıyor” ve dalıcıların onları rahatça görmesi (ve mümkünse sudan tek parça çıkmaları :) sağlanıyor.

Biz Fiji’nin Pasific Harbour şehrinde, Beqa Adventure Divers ile daldık. Beqa’cılar gerek dalıcıların köpekbalıklarını rahat izlemesi, gerekse kendi ekiplerinin dalıcıları güvenle zapt-u rapt altında tutması için belirli noktalara hani deyim yerindeyse “sualtı locaları” yapmış. Resif kenarındaki zeminin düzleştirilmesiyle oluşturulmuş, yanyana 15-20 dalıcının rahatça sığabileceği bu alanlarda dizinizin üstüne çöküp, hatta neredeyse yüzüstü uzanıp öyle izliyorsunuz olan biteni. O yüzden adrenalin seviyesi açısından Fiji’deki dalışlar fazlasıyla sakin, fazlasıyla huzur dolu (Ama Güney Afrika öyle mi ya!). Beqa’cılar güvenlik işini öyle sıkı tutuyor ki, neredeyse her dalıcının başına elinde metal sopasıyla bir rehber dalgıç dikiyor suyun altında.

Bu kadar tedbir ve hareketsizlik ilk başta beni biraz sıktıysa da, köpekbalıklarını görünce neşem yerine geldi. Fakat ilk dalıştan itibaren anladım ki, seyrin keyfini çıkarmak için önemli olan o locada en güzel yeri kapmak. Önce varan en kral yeri kaptığından sonraki dalışlarda koştura koştura suya bir girişimiz, nefes nefes locaya bir palet vuruşumuz, yüzükoyun kayalara bir kapaklanışımız vardı ki, görmeniz lazım.

Bir kere olay mahalline vardıktan sonra şunlar oluyor: Beslemeyi yapacak rehber locanın önündeki “sahne”ye çıkıyor. Yanında içi tıka basa ton balığı kafasıyla doldurulmuş plastik bir çöp konteynırı var. Sırayla konteynırdan bir kafa çıkarıp elinde sallıyor. Önce küçük balıklar, sonra “giant travalley” denen battal boy akyalar, ardından yüzgeçlerinin ucundaki renkle anılan White Tip ve Black Tip köpekbalıkları sökün ediyor. Ton balığını biz şehir çocukları anca Dardanel konservesi içinde gördüğümüzden küçük birşey zannederiz, ama aslında kocaman bir balık olduğundan kafası da kocamandır. Bu saydığım balıklarının hiçbirinin de ağzına sığmaz. O yüzden ancak kafayı didikleyip bir parça et koparmaya çalışıyor hayvancağızlar.

Derken boğa köpekbalıkları çıkıyor sahneye. Bu hayvanlara boğa köpekbalığı denmesinin basit bir sebebi var: Vücutlarının kalınlığı. Üstelik Fiji’dekiler ekstra kalın olduğundan “jumbo bull shark” diye anılıyorlar. Torpidoya benzeyen bu iri cüsselerin suda süzülen o kafayı nasıl zarif bir vücut hareketiyle dönüp hart diye ağzına attığını görseniz hayret edersiniz. Sarı beresiyle meşhur olmuş rehberimiz Rudi bir başka kafa daha çıkarıp sallıyor. Kimi köpekbalığı yanına kadar gelip evcil bir hayvan gibi elinden yiyor balığı, kimi uzaklarda dönüp duruyor.

Rehberin uzattığı elinde, dalış kıyafetinin altında, incecik metalden örülmüş bir eldiven var. Kimbilir ne zaman meydana gelmiş ve bir parmağının sakatlanmasına neden olan bir kaza, bu eldiveni ördürmüş. O günkü dalışta kim yapacaksa beslemeyi, eline bu metal eldiveni takıyor.

Kırkbeş dakika sonra, önce ton balığı kafaları, ardından dalış bitiyor. Her seferinde dalış boyunca aynı anda kaç köpekbalığı gördüğümüzü saymaya çalışıyoruz. Söylediğimiz rakamlar hep boğa köpekbalıkları için, etrafta gezen diğer köpekbalıklarına bakan yok! Suda işler böyledir, küçük balığın patron olduğu görülmemiş. Bir dalışta 15 tane boğa köpekbalığı sayıyorum. Onlar da bizi sayıyor mu acaba??

Eski dostlara şimdilik veda ediyoruz. Yine görüşeceğiz nasılsa...

Fotoğraflar: Burak Tarım

Dünyanın Ucuna Seyahat: Fiji!

2010-11-08T00:34:00.001+02:00

Yine düştük yollara. Bu kez taa dünyanın öbür ucuna. Çünkü, köpekbalıkları yine bizi çağırdı.

Fiji kelime manasıyla dünyanın öbür ucunda, diğer tarafında. Hani dünya bir top olsa ve Türkiye’den bir şiş batırsanız üç aşağı, beş yukarı Fiji’nin oralardan çıkarırsınız. Bir başka deyişle, Fiji Türkiye’den ulaşılabilecek en uzak noktalardan biri.

Dolayısıyla İstanbul’dan bindiğimiz uçaktan, önce Dubai, ardından Singapur, en son da Brisbane’de mola verdikten sonra nihayet Fiji’nin Nadi (okunuşu: Nandi) şehrine indiğimizde aradan 36 saat geçmiş; saat farkının da katkısıyla gecemiz gündüzümüze karışmış; uçağın eğlence sisteminde 48 tane film, 58 tane dizi seyreden gözlerimizin devreleri yanmış; vücudumuzun uykusu mu geldi, karnı mı acıktı bilemez halde, tamamen ambale olmuştuk.

Bize bu eğlenceli eziyeti çektiren, onca yolu gitmeyi göze aldıran ise Fiji’nin sualtının bakirliği, dünyaca ünlü yumuşak mercanları ve meşhur köpekbalığı besleme dalışlarıydı.

Fiji, Pasifik’in ortasında 300 küsur adadan oluşan bir devlet. Adalardan iki tanesi, Viti Levu ve Vanau Levu, haritada görülebilecek kadar büyük. Bir fikir vermesi için belirteyim, büyük olan Viti Levu yaklaşık 150 km x 100 km genişliğinde. Diğer adalar ise minik minik kara parçaları, hatta çoğu zaman med-cezirde kaybolan kumsallar...

1970’e kadar üzerinde güneş batmayan imparatorluğun bir kolonisi olan Fiji’de bugün yaklaşık 850.000 kişi yaşıyor. Nüfusun üçte ikisi Melanez ırkından geliyor: Yusyuvarlak yüzlü, bonus saçlı, esmer tenli, hafif tombik, süper sempatik insanlar. Geri kalan üçte biri ise, İngilizler’in yönetimi esnasında adaya getirilen Hint asıllılar oluşturuyor. Fijililer tipik ada insanı: Rahaaaat, sıcak, güleryüzlü, azıcık tembel. Biraz müzik çalsa eşlik etmeye hazırlar. Kadın-erkek, kulaklarına taze çiçek takıyorlar. Bir de, bugünkü gürbüz fiziklerini dedelerinin yamyamlığından almış olabilirler, zira dünyada yakın tarihe kadar yamyamlığın var olduğu son yerlerden biri burası.

Böyle elden ayaktan uzak olunca kitle turizminden de çok az etkileniyor Fiji. Bu nedenle doğa bozulmadan, bakir kalabilmiş. Adanın tüm tepeleri yemyeşil yağmur ormanlarıyla kaplı. Denizi, bizim gittiğimiz kış mevsiminde bile, gözalıcı bir turkuaz. Gerçekten etkileyici.

Ama asıl etkileyici olan suyun altı. Rengarenk sert mercanları (kıpkırmızı ateş mercanlarını ya da kocaman masa mercanlarını örneğin) başka sularda da görmek mümkün elbette. Fakat resif duvarlarını yorgan gibi örten, sualtı tünellerinin ağzını kapatan devasa yumuşak mercanları bu kadar çeşitli, çok ve bozulmamış görebilmek, Fiji’ye özgü harika bir deneyim.

Kimi dalışları sert akıntı eşliğinde, resif tepesinden uçup gitmemek için uğraşarak geçirdik. Kimi dalışları, mağara ve tünel labirentlerinde dolaşarak... Tünellerin ağzında elimizle iki yana ayırdığımız yumuşak mercanların biz geçtikten sonra ardımızdan kalın bir tiyatro perdesi gibi kapandıklarını gördük.

Dalışları yaptığımız Beqa (Okunuşu: Benkah) Lagünü’nde resif de var, mercan da, tünel de... Batık da var, duvar da... Kaplumbağa da var, müren de... Ama asıl heyecan verici olan, pek tabii, eski dostumuz köpekbalıkları...

Şimdilik sahne sualtının renklerinde olsun. Eski dostumuzu nasıl beslediğimiz bir sonraki yazıya...

Beyrut'ta 48 Saat

2010-10-24T15:09:00.004+03:00

Yaranın üzerine yapıştırılan bandı her gün açıp bakar gibi, her gün evinizin duvarlarındaki mermi izlerine bakarak yaşanır mı? Olanları unutmamak için mi, yoksa başka türlüsü elden gelmediği için mi tamir edilmemiştir o delikler? Ya da bir süre sonra fark edilmez mi olmuşlardır?

Bir zamanlar Ortadoğu’nun Paris’i tabir edilen bir kadim şehrin bugününe bir göz atmak için, ilk kez ve 48 saatliğine Beyrut’a geldim.

Gecenin ilerlemiş bir saatinde, korsan bir taksinin içinde havaalanından şehre doğru ilerlerken, bir yandan binalardaki mermi deliklerine bakıyorum, bir yandan bizden birkaç gün sonra Beyrut’u ziyaret edecek İran Cumhurbaşkanı Ahmedinejad’ın fotoğraflarıyla donanmış sokaklara.

Arabanın şoförü bizi Hamra bölgesindeki otelimize bıraktı. Burayı ayarlayana kadar, daha uygun fiyatlı bir kalacak yer bulmak için epey uğraştım. Ama daha geçen gün bitmiş gibi duran iç savaşın sonuçlarından biri de bu: Yıkılan dökülenlerden geriye kalan oteller sundukları hizmetin kalitesine kıyasla pahalı. Resepsiyondaki kız simsiyah saçlı ve masmavi gözlü. Gözleri lens mi acaba diye düşündüm. Oda ücretini peşin aldı. Beğenmesek de kalacağız yani. Neyseki oda düzgün. Yataklar, banyo, havlular temiz. Kafayı koyar koymaz uyudum.

Ertesi sabah Beyrut’ta taze ve aydınlık bir gün başladı. Bunaltmayan, ama tişörtle dolaşmaya da izin veren güzel bir güneş var. Kahvaltı etmeden fırladık otelden. Amacımız Hamra’dan Downtown’a, oradan Gemmayze’ye (Okunuşu: Cemmayze) yürümek. Fırladık fırlamasına da, elimizde sadece ana caddeleri gösteren basit bir haritamız var. Birkaç dakika içinde haritanın bize bir faydası olmayacağı ortaya çıktı. Çünkü Beyrut’ta sokak tabelaları her ne kadar Arapça ve Fransızca olmak üzere çift dilde yazılsa da, tabelalarda sokak isimleri değil, numaraları yazıyor: Rue 63, Ave 9 gibi. Haritada isimler, duvarlarda numaralar. İkisini birbirine eşleştiremiyorsanız, hadi size kolay gelsin, anca gidersiniz.

Kendimizi Hamra’dan sokaklara “akmaya” bıraktık. Kısa süre içinde de, kapısında tüfekli askerlerin beklediği Beyrut Amerikan Ünivesitesi’nin önünde bulduk. Dünyanın epey prestijli üniversitelerinden biri burası. Kocaman bir kampüs içinde, güneşin altında pırıl pırıl yanan taş binaları hakikaten etkileyici bir Akdeniz manzarasına bakıyor. Anahtar deliğine benzeyen kapıda durup kampüsü gezip gezemeyeceğimizi sorduk askerlere. Biri tüfeğiyle geçin der gibilerden bir işaret yaparak sordu “Amerikalı mısınız?”.

Gezimiz boyunca defalarca karşılaşacağımız üzere, Türk olduğumuzu duyar duymaz gösterilen tavır jet hızıyla değişti. Uzun, ortak geçmişimizden mi, yoksa bizim hükümetin son yıllarda izlediği politikadan mı, ya da ikisinin karışımından mı bilmiyorum, ama Beyrut Türk olmanızdan ötürü büyük bir muhabbetle karşılaştığınız bir şehir. Ertesi akşamüstü Hamra’dan Corniche’e (Okunuşu: Korniş) inen yokuşlardan birinde yürürken, belli ki işten çıkıp biraz market alışverişi yaptıktan sonra ellerinde torbalarla evine gitmekte olan 40 yaşlarında bir adam, yanımızdan geçerken durduruverdi bizi. Türkçe konuştuğumuzu duymuş, nereden geldiğimizi öğrenmek istiyordu. Kelimeleri hatırlamaya çalışarak, fakat son derece düzgün bir Türkçe ile ayaküstü sohbet etti bizle. Türkiye’den buraya gelen Ermeniler’dendi belki de. Onun da, aynı günün erken saatlerinde şehrin diğer ucunda bir başka kaldırımda tanıştığımız, Türk olduğumuzu öğrenince çantasından Osmanlı ordusunda askerlik yapmış paşa dedesinin fotoğrafını çıkarıp gösterecek kadar bize samimiyet besleyen Beyrut’lu amcanın da, cevabını duymak istedikleri tek bir soru vardı: Beyrut’u beğenmiş miydik?

Beyrut’u beğenmemek mümkün değil galiba. İstanbul’un yüksek tempolu harala-gürelesinde yaşayanlara bile iki tokat çarpar burası. Kozmopolit şehir görmek isteyen buyursun Beyrut’a gelsin.

Lübnan’ın nüfusu 4 milyon, bunun yarısı Beyrut’ta yaşıyor. Dini köken konusunda Ortadoğu’nun en karışık ülkelerinden biri. Nüfusun %28’i Şii, %28’i Sünni, %22’si Katolik Maruni. Geri kalan nüfus ise diğer Müslüman mezhepler ile Rum Ortodokslar, Dürzüler, Ermeni Ortodokslar, Rum Katolikler, Ermeni Katolikler, Protestanlar ve Yahudiler’den oluşuyor.

1943’te Fransa’dan bağımsızlığını kazandıktan sonra uzun yıllar istikrar içinde gelişip serpilen, güçlü ekonomisi ve bankacılık sektörüyle Doğu’nun İsviçresi yakıştırmaları yapılan Lübnan’ın keyfinin kaçmaya başlaması, Filistinliler’in İsrail’den kaçıp Lübnan’a sığınmasıyla eşzamanlı. Filistinliler’in gelmesiyle Müslümanlar’ın lehine değişen nüfus dağılımına dayanarak ülke yönetimini Hıristiyanlar’dan alma çabaları, 1975’te tam 15 yıl sürecek iç savaşın patlamasına yol açmış. Savaş önce Müslümanlar ile Hıristiyanlar arasında başladıysa da, ilerleyen yıllarda Suriye, İsrail, İran’ın dahil olmasıyla, kimin kimle savaştığı epey karışmış, taraflar durmadan yer değiştirmiş. 1990’da iç savaşın bitmesiyle yara sarmaya girişilmiş, ama 2006’da İsrail ile Hizbullah arasında çıkan iki aylık savaş Beyrut’luların “Hah, yine başladı” demesine yol açmış.

Bu “yine ne zaman başlayacak?” duygusudur herhalde mermi izlerini sildirmeyen. Amerikan Üniversitesi’nin dirlik düzen içindeki kampüsünden çıkıp ara sokaklarda kaybolarak geçirdiğimiz saatler boyunca onlarca delik deşik apartman gördük. Taranmış kepenkler; gövdesinde açılmış havan topu deliklerinin tuğlayla örülerek kapatıldığı, ama sıva ve boyasının yapılmadığı binalar; iskeleti çıkmış tangır tungur arabalar... Kavşaklarda bekleyen askerler ve tanklar... Birbirinin duvarında o delikleri açan insanların hala aynı evlerde, karşı karşıya yaşayıp yaşamadığını düşündük. Aklıma National Geographic’in geçen sene okuduğum “Arap Hıristiyanlar” sayısı geldi. Derginin görüştüğü bir Beyrutlu oturma odasında M16 tüfeğiyle poz vermiş, yine savaş çıkarsa hazırlıklı olduğunu anlatmıştı.

Bir yandan hayat devam da ediyor Beyrut’ta. Şehrin başka yerlerinde mermi izli binalar yıkılıp yenileri dikiliyor; bizdeki Maslaklar, Çekmeköyler gibi yüksek güvenlikli siteler, alışveriş merkezleri yapılıyor. Kafanızı kaldırınca vinçlerden gökyüzünü göremediğiniz yerler var.

Şehrin en ünlü camisi, mavi kubbeli Muhammed El Amin ile taa Haçlı Seferleri’nden kalma bir Maruni kilisesi olan St. George Katedrali yanyana duruyor Downtown’da. Özellikle mi yanyana inşa etmişler diye merak ediyor insan. Downtown denen yer, Müslüman Batı Beyrut ile Hıristiyan Doğu Beyrut arasında tampon gibi duran şehrin merkez mahallesi. Mahalle dediysem lafın gelişi, çünkü bölge banka, parlamento ve bakanlık ofisleriyle dolu. İç savaşta dümdüz olan binaları canla başla restore etmişler, havaalanında sergilenen fotoğraflarda bölgenin eski ve yeni halini görebiliyorsunuz. Etraf modern kafelerde takılan turistlerle dolu, ama akşam olunca güvenlik için gezinen askerlere kalıyor sokaklar. Downtown gösterişli ve yapmacık.

Downtown’ı geçip son yılların popüler semti Gemmayze’ye gelince, gözle görülür bir değişiklik hissediliyor. Son yıllarda Doğu Beyrut daha popüler olmuş. Yeni sanat galerileri, restoranlar, tiyatrolar açılmış. Sokaklarda “I love Gemmayze” yazılı bez afişler asılı (Batı Beyrut geri kalır mı? Onlar da “We all love Hamra” yazıp asmışlar sokaklara).

Gemmayzeh’nin hemen girişindeki Saifi mahallesinde dolaşınca kendinizi Avrupa’nın herhangi bir şehrinde zannedebilirsiniz. Şık kafeler, restore edilmiş Fransız balkonlu binalar, pahalı butikler... Daha on dakika önce darmadağın olmuş bir şehrin sokaklarındaydık, buraya nereden geldik?

Otele dönüp yorgun ayaklarımızı dinlendirdikten sonra akşam Gemmayze’ye tekrar gittik. Meğer Beyrut’un asıl yüzünü şimdi tanıyacakmışız. Niyetimiz Le Chef’te yemek yemekti. Beyaz floresan ışıkları, muşamba kaplı masaları ve mahalle kahvesi sandalyeleriyle derme çatma bir esnaf lokantasına benzese de, müşterileri neredeyse sırf yabancılardan oluşan pek moda bir Lübnan lokantası “Le Chef”. İçerisi küçük, fakat tıklım tıklım. İki kişi olmamızın avantajıyla bir masa bulabildik. El yazısıyla yazılmış Fransızca menüden pek birşey anlayamadığımızdan garsonun gelip çeviri yapmasını bekledik. Humus, foul (tane nohutlu, barbunyalı, baklalı sulu fava), babagannuş, salata, şiş kebaptan oluşan yemekle kendimizden geçtik.

Yemekten sonra çıktığımız caddenin havası iyice değişmişti. 19 ponttan kısa topuk, Ferrari’den aşağı araba yoktu ortalıkta. Gürül gürül akıyordu yanar döner kıyafetli kadınlar ve erkekler. Beyrut’un gece hayatı hep anlatılır da, insan görene kadar inanmıyor nedense. Şu “yine başlarsa” endişesiyle midir nedir, Beyrutlu dünya yarın yıkılacakmış gibi eğleniyor.

Ertesi gün Ece Temelkuran’ın Muz Sesleri romanında anlattığı Aşrafiye semtinde dolaştık. Hadi Bey’in evden kaçıp gittiği Beyrut Ulusal Müzesi’ni gezdik. İç savaş sırasında Doğu ve Batu Beyrut’u ayıran Yeşil Hattı yürüdük. Ardından bir taksiye atlayıp türbanlı kızların paten kaydığı, şehrin kordon boyu Corniche’e gittik. Şehrin tek doğal güzelliği kabul edilen Güvercin Kayaları’na nazır Türk kahvelerimizi içerek güneşi batırdık.

Ve “Hiçbir zaman yeniden başlamasın” diyerek bizi derinden etkileyen Beyrut’a veda ettik.

Zagreb. Yeniden.

2010-09-02T15:44:00.000+03:00

Birkaç sene önce Zagreb'e gitmiş, kısacık ziyaretimden hevesimi alamadan yola devam etmiş ve bir gün Zagreb'e geri dönmek istediğimi burada yazmıştım. O gün geldi :)

Farklı ülkelerde yaşadığından uzundur görüşmemiş iki arkadaş pılıyı pırtıyı toplayıp birkaç günlüğüne Zagreb'de buluştuk. Amacımız sokaklarda aylak aylak dolaşmak, kafelerden kafelere yuvarlanmaktı. Ne yazık ki hava bizim planlarımıza eşlik etmedi. Bardaktan boşanırcasına yağan yağmur altında kafelerden kafelere başarılı bir şekilde yuvarlandık, ancak sokaklarda aylaklık etme planımız yarım gün yüzünü gösteren güneş nedeniyle bir miktar sekteye uğradı.

Zagreb'in gezilecek görülecek yerlerinden önceki yazımda bahsettiğim için burada tekrar anlatmıyorum. Onun yerine bir görünüp kaybolan güneşten faydalanıp çektiğim birkaç kareyi paylaşıyorum.

Nasuh Mahruki yeniden Everest'te!

2010-05-02T22:24:00.000+03:00

Bu satırları okuduğunuz sırada, Nasuh Mahruki ilk tırmanışından 15 yıl sonra, 42 yaşında, yeniden Everest'in zirvesine tırmanıyor.

Yaptığı ve seçtiği, yazdığı ve söylediği ile gönlümde taht kurmuş biridir Nasuh Mahruki. Benim "toplum önderi" diye tanımladığım biridir. Hayatı, toplumun geneli için fazla ekstrem ve adrenalin dolu görünse de.

Everest'in zirvesini şimdiye kadar 14 Türk dağcı görmeyi başarmış. Nasuh Mahruki bu kez oksijen desteği almadan tırmanarak bunu yapan ilk Türk dağcı olmak istiyor.

Tırmanışla ilgili güncel haberleri takip etmek isterseniz Nasuh Mahruki'nin sponsorluğunu üstlenen Cantek Soğutma Makineleri firmasının açtığı "Enerjini Doğru Kullan" web sitesine uğrayın.

Mart sonunda gittiği Himalayalar'dan eğer bir terslik olmazsa Haziran başında dönmüş olacak.

Zirveyi görsün, sağlıcakla dönsün...

Seyahat özgürlüğü. Herkes için!

2010-05-02T21:46:00.007+03:00

Birkaç gün önce posta kutuma bir mesaj düştü.

Sayın İlsu,

http://seyahatozgurlugu.blogspot.com/

Yukardaki blog adresi, Türkiye'nin vatandaşlarına uzun yıllardır reva gördüğü gizli ama bir o kadar da açık bir "hak ihlalini" ele alıyor.
Dünyadaki en pahalı pasaportları bize satan devleti, yetkilileri bu "hak ihlaline" son vermeye çağırıyor.

Seyahat özgürlüğü, temel bir insan hakkı, Anayasal hakkımız! Ve bu hak, neredeyse asgari ücretin 2 katına ulaşan yüksek pasaport ücretleriyle de elimizden alınıyor. Dünyada "çipli pasaport" ücretleri ortalama 45-50 dolar düzeyinde.

Eminim pasaport ücretlerinden siz de etkilendiniz. Size gezi bloğunuzdan ulaştım, siz de bloğumuzu arkadaşlarınıza duyurup, üye olur, mücadelemize destek verir misiniz?

Sevgi ve Saygılarımla,

O. Suat Özçelebi

Bu mesajı okuduktan sonra "Sahi, kaç para yahu bizim pasaport harçları?" dedim kendi kendime. Cevap hakikaten dudak uçuklatıyor:

6 ay: 126,05 TL.

1 yıl: 180,15 TL.

2 yıl: 304,00 TL.

3 yıl: 434,80 TL.

5 yıl: 616,30 TL.

Cüzdan bedeli: 138,00 TL

Bu ücretlerle Türkiye tüm dünyada vatandaşına pasaportu -hem de açık ara- en pahalı satan ülke.

Asıl çarpıcı ve düşündürücü olan ise, seyahat özgürlüğü kavramına ve başlatılan mücadeleye verilen tepkilerde.

Yine O.Suat Özçelebi'nin kendi kaleminden aktarıyorum:

"Seyahat Özgürlüğü” bloğunu kurduktan sonra ummadığım kişilerden ilginç tepkiler aldım. Büyük çoğunluk olumlu bir yaklaşım gösterdi, ancak olumsuz geri dönüş yapanlar, kayıtsız kalanlar dışında, “tepki” gösterenler de oldu.
Tepki gösterenlerin söyledikleri, onların tabirleriyle şu başlıkları taşıyordu: “Bu tipik bir “Beyaz Türk” sorunu. Millet işe gidip gelirken otobüs ücretlerini düşünüyor. Yurt dışına gezi, eğlence için bunu kim umursar? Yurt dışına gidenin zaten parası vardır, ödesin. Bu soruna gelene kadar neler var. Kimin umurunda pasaport ücretleri Allah aşkına!”

(...) Bu tepki, aslında hiç de azımsanmayacak bir kitlenin tepkisi. Çünkü “seyahat özgürlüğü”nün gezmek, eğlenmek, “vur patlasın çal oynasın”dan ibaret olduğunu düşünen kişilerin toplumun büyük bir kesimini oluşturduğunu düşünüyorum.
Anladım ki, temel haklar ve özgürlükler bilincinin eksikliğinin yanı sıra, insanlar kimi hakların bazı insanlar için olduğuna inanmış durumda. Daha da kötüsü “seyahat özgürlüğü” gibi hakları ulaşılamayacak düzeyde gördüğü için (maddi sebepler öncelikli olmak üzere) bu temel ve doğal haktan yararlanabilecek kişilerin de ciddi bir bedel ödemesine çok ses çıkarmak istemiyor. Hatta bu bedeli destekliyor. Belki bir kısmı, “ben yapamıyorsam kimse yapamasın, yapıyorsa da yüksek bedel ödesin!” demekten kendini alamıyor. Yani “BEN”…
Temek hak ve özgürlüklerin, herkes için vazgeçilmez olduğunu, herkese “bir gün” gerekli olabileceğini anlatmak zorundayız: Özellikle bu haklardan her hangi biri konusunda gösterilecek umursamazlığın, diğer tüm temel hakların kısıtlanabilmesi yolunda da bir kilometre taşına dönüşebileceği riskini de…

Şimdiye kadar üzerinde düşünmediğim bir konuda beni düşünmeye sevk ettiği için Suat Bey'e teşekkür borçluyum.

Kendisi durumu o kadar güzel ifade etmiş ki, yazısının altına kendi imzamı da atıyorum. Sizleri de http://seyahatozgurlugu.blogspot.com/ adresini ziyarete ve tepki vermeye davet ediyorum.

2010 Blog Ödülleri

2010-04-14T23:03:00.004+03:00

Bu yıl üçüncüsü düzenlenen internet blogları yarışması Blog Ödülleri başladı.

aylakilsu.com da 'Gezi Blogları' kategorisinde bu yıl ilk kez aday!

30 Nisan'a kadar şu adrese giderek önce kayıt olup sonra aylakilsu'ya oy verebilirsiniz.

30 Nisan'a kadar halktan en çok oyu toplayan ilk 5 blog ikinci aşamada 12 kişilik jüri tarafından değerlendirilecek. İlk 3 blog bu değerlendirme sonucu belli olacak.

E olacak da ne olacak? Başımız göğe mi erecek? Hayır. Maksat biraz heyecan olsun, sanal dünyamıza hareket gelsin. Bu yarışmaların en güzel tarafı, o ana kadar adını sanını duymadığınız güzel blogları keşfetmek oluyor. Gezi bloglarını yakından takip eden ben bile bilmediğim ilginç adreslerle tanıştım. Görünen o ki, rakipler güçlü. Ama bizim maceralar da fena değil canım!

Haydi bakalım, pamuk eller oy vermeye.

İstanbul'un simgesi

2010-03-21T17:28:00.002+02:00

Bugünkü gazetede okudum. Kalabalık bir jüriye yedi yapıdan oluşan bir liste verip sizce bunlardan hangisi İstanbul'un simgesidir diye sormuşlar. Liste şöyle: Ayasofya, Sultanahmet Cami, Kapalıçarşı, Galata Kulesi, Boğaz Köprüsü, Ortaköy Cami, Kızkulesi.

Sorunun ardında yatan düşünce, Paris’in Eyfel’i ya da Sydney’in Opera Binası gibi İstanbul’un da sembol bir görüntüsünün belirlenmesi ve uluslararası turizm arenasında bu görüntü ile pazarlanması.

Jüri Ayasofya demiş.

Boşuna yorulmuş jüri diyorum ben.

İstanbul’un görsel simgesi önde Ortaköy Cami, arkada Boğaz Köprüsü’nün olduğu karedir. Amerikan başkanı gelince de odur, uzaylıların istila ettiği dünya şehirleri gösterilirken de o. Bizim özel bir çabamız ve kontrolümüz olmadan oluşmuştur.

Şimdi biz bunu değiştirmek istiyor olabiliriz. Belki daha “unique”, belki daha tarihi ve gizemli, belki daha kolay paraya çevrilebilir bir yeri akıllara sokmak istiyoruz. Pazarlama açısından bakılınca bunun bir yapı olması mantıklı. Yeri yurdu bellidir, hikayesini yazabilir, kapısına da turnike koyabilirsiniz.

Öte yandan bir şehrin simgesi sadece yapılar değildir. Türkiye’nin tanıtımından sorumlu merciler bir süredir bu simge meselesine kafa yoruyor, fikirler üretiyor. Bunların içinde en hoşuma gideni, İstanbul’daki taksilerin renginin turkuaza çevrilmesi fikri...

35 yıllık İstanbullu olarak durup düşünüyorum, benim için İstanbul’un simgesi nedir?

Boğaz’da bir araya toplanmış balıkçı tekneleri.

Palamut.

Kaşıkçı elması.

İstiklal Caddesi.

Kavşaklarda çiçek satan çingeneler.

Adalar.

Ayakkabı boyacılarının pirinçleri parlayan kat kat kutuları.

Galata Köprüsü’ndeki oltacılar.

Ama galiba en çok, masmavi sular içinde süzülen bir vapur.

Yanında da martı ve simit.

Her ne kadar son yıllarda görüntüsünü bir parça bozmuş olsak da, New York’un sarı taksileri, Londra’nın siyah taksileri, Havana’nın portakal taksileri, San Francisco’nun tramvayları, Venedik’in vaporettoları, Viyana’nın faytonları, Napoli’nin scooter’ları, Bangkok’un tuktukları, Vietnam’ın cycloları neyse İstanbul’da da vapur odur.

Sözün özü: En iyi simge hayatın içinde olan simgedir.

Fotoğraf ido.com.tr'den alınmıştır.

Çekik gözlü gezinin sonu: Halong Körfezi

2010-02-27T23:14:00.003+02:00

Çekik gözlü gezimizin son durağına geldik artık. Yayınlaması epey uzun süren gezi notlarımı kısa bir yazı ile bitireyim, zengin kalkışı olsun!

Vietnam'daki son birkaç günümüzü Dünya Mirası Listesi'nde bulunan Halong Körfezi'ni görmeye ayırdık. Hanoi'deki acentaların birinden 40 dolara aldığımız iki günlük turla gittik körfeze. Sabah 8'de bizi alan minibüsle üç saat süren maceralı bir yolculuğumuz oldu.

Bizim şehirlerarası yolları tehlikeli bulanlar buyursun Vietnam'da yolculuk yapsın. Görüntü şöyle: Anayolda bisikletler, motosikletler... Onları sollayan arabalar... Ve sollayanları sollayan bizim şoför. Pratikte yolculuğu karşı şeritten giderek tamamladık diyebilirim. Burayı ancak karşıdan gelen otobüs, kamyon gibi ağır vasıtalar burnumuzun dibine gelince terkettik.

Halong Körfezi denen doğa harikasını Catherine Deneuve'ün başrolünde oynadığı ve 90'larda en iyi yabancı film Oscar'ına aday olan Indochine'den hatırlayanlar olacaktır. Denizin ortasından fışkırmış gibi duran binlerce irili, ufaklı kayalıktan ibaret koca bir körfezde, ahşaptan yapılma geleneksel Vietnam teknelerine binip yavaaaş, ama çok yavaaaş gidiyor da gidiyorsunuz.

Açık, güneşli ve güzel bir havada tadına doyulmaz bir yolculuk olacağı kesin. Ne yazık ki, bizim körfeze gittiğimiz gün son derece puslu, soğuk ve feci iç karartıcı bir hava vardı. Teknemizin bağlandığı iskelenin yakınındaki bir mağarayı gezip biraz kano yaparak geçirdik günümüzü. Dingin ve puslu Halong Körfezi turumuz iki hafta boyunca oradan oraya koşturan vücutlarımızı dinlendirmek için güzel bir fırsat oldu.

Dönüş yolunda uçakta elime aldığım dergide gördüğüm Elbert Hubbard'ın bir cümlesi, ruh halimi şahane açıklıyordu: "No man needs a vacation so much as the man who has just had one." Yani: Daha yeni tatilden/seyahatten dönen biri kadar tatile/seyahate çıkmaya ihtiyacı olan biri yoktur!

Çok sevdiğim bu çekik gözlü coğrafyalara tekrar dönebilmek ümidiyle...

Ejderhalar ülkesinin başkenti Hanoi

2010-02-21T16:35:00.000+02:00

Efsaneye göre 15 yy'da General Le Loi, Çinli Ming Hanedanı’na karşı savaşmadan önce şehrin ortasındaki gölden altın renkli dev bir kaplumbağa çıkmış ve ona sihirli bir kılıç vermiş. Le Loi bu kılıç sayesinde Çinliler’i yenmiş. Savaş bittikten sonra general gölde yelken yaparken kaplumbağa tekrar çıkmış ve kılıcı geri almış. O gün bugündür gölün sihirli bir kılıç sakladığına inanılırmış. Gölün adı Hoan Kiem bu hikayeden gelirmiş, “kılıç saklayan göl” manasında...

Vietnam’ın başkenti Hanoi’deyiz. Kılıç saklayan göl Hoan Kiem’in ortasında bir adacık, adacığın üzerinde de bir tapınak var. Tapınağa varıp bir tütsü yakmak isteyenler oyuncak gibi görünen kıpkırmızı bir köprüyü geçiyor. Efsaneden fırlamış gibi bir köprü...

Vietnam’a “Ejderha Ülke” denirmiş, şekli yüzünden. Bir benzetme bir ülkeye bu kadar mı yakışır? Haritaya bakınca mesafeleri fazla idrak edemiyor insan, ama Vietnam epey büyük bir ülke. Koca bir S çizen ülkenin güneyinden kuzeyine uçuş 2,5 saat.

Havaalanından bindiğimiz servis otobüsü bizi şehir merkezine yakın bir yerde bıraktı. Otobüsten iner inmez etrafımızı bize otel odası satmak isteyen adamlar sardı. Kapıdan kovsan bacadan giriyorlar, hele bir tanesi sülük gibi yapıştı. Zar zor adamlardan kurtulup otel bulmak üzere sırtımızda çantalarımızla Old Quarter'a doğru yürümeye başladık.

Hanoi eski, ağır, tumturaklı bir şehir. Kendine özgü masalları, efsaneleri, hikayeleri, gelenekleri, alışkanlıkları var. Ortalıkta motorlu araçlar olmasa birkaç yüzyıl geriye ışınlandık diyeceğim. Sanki hayat denen nehir akarken pek fazla birşey değiştirmemiş burada.

Şehrin kalbi, Old Quarter. Bu bölgede birbirini kesen sokaklarda çeşitli meslek erbabının dükkanları var. Eskiden her sokakta bir meslek olur ve sokak bu mesleğin adıyla anılırmış. Aynı bizdeki Sepetçiler Sokağı, Bakırcılar Sokağı, Mermerciler Sokağı mantığı. Şimdi sokaklar biraz karışmış, biraz da ucuz Çin mallarının istilasına uğramış (Neresi uğramadı ki?). Yine de tuhaf görüntüler şak diye çıkıveriyor karşınıza. Sokakta dolaşırken siyah mermerden mezar taşları görüyorum kaldırım kenarında. Aşırı derecede süslü, oymalı kakmalı. Bir de üstünde fotoğraflar da var, hem de en genç, en havalı, en afilisinden. Meğer Vietnam’da mezar taşının en ağdalısı makbulmüş, bunu da öğrenmiş olduk.

Yaklaşık iki saat otel aradıktan ve birçok oda gördükten sonra istediğimiz standartta bir oda için biraz paraya kıymamız gerektiğine ikna olarak kişibaşı 12,5 dolara St.Joseph Katedrali'ne bakan güzel bir oda tuttuk.

Sonra vurduk kendimizi sokaklara... Güneyde ne kadar çok tuktuk varsa, kuzeyde de o kadar çok “cyclo” (Okunuşu: Saylo) var. İki kişi bisikletli fayton diyebileceğim bir cyclo’ya sığıştık, 4 dolar karşılığı bir saat şehirde turladık. Sonra da yürüyerek gezmeye devam ettik.

İtiraf ediyorum, tüm güney Asya gezimiz boyunca en tuhaf sokakları burada gördüm:

Bisikletinin sepetinde canlı ördek sürüsü taşıyan adamlar... Sokakta bir duvara ayna asmış, karşısına bir sandalye koymus, bir elinde havlu öbününde ustura, müşteri bekleyen sokak berberleri... Çan çalarak çöp toplayan el arabalı kadınlar... O gürültüde nasıl duyuyorlar bilmiyorum, ama çan sesini duyan dükkan sahibi çöpünü kapının önüne çıkarıveriyor.

Üzerinde “chai” yazan paket paket, çeşit çeşit çaylar... Çayhaneler... Gloria Jeans sinek avlıyor, herkes sokaklardaki çayhanelerde. Marihuana satıcıları, bambudan pipo içen adamlar... Açıkta et, tavuk satılan pazarlar... Ve yine, her yerde, ama her yerde, yemek pişiren insanlar...

Müthiş bir kalabalık... Hızlı ilerlemek, örneğin pazarda önündekini geçmek isteyenler elleriyle diğerini kenara itiyor. Bir nesneyi kaldırıp bir yerden bir yere koyar gibi. Bu itme hareketine ilk maruz kaldığımda, beni itenin kabalığına vermiştim. Sonra birkaç kere daha olunca anladım ki, burada gayet normal karşılanan bir jest.

İçinden tren yolu geçen sokaklar... Bitmeyen senfoni korna... Basinca bir kere düt etse neyse, buradaki kornalar azalarak ötmeye devam ediyor. Eller kornadan kalkmıyor, hatta boş yolda giderken bile arada sırada basıyorlar.

Maskeli insanlar... SARS tehlikesi geçeli çok oldu, fakat bu motor kalabalığının yarattığı egzoz kirliliği baki. O yüzden neredeyse bütün sürücüler maskeli. Çocukların durumu daha fena: Kafalarından aşağı cibinlik gibi koca bir torba geçiriyorlar. Motor üzerinde paketlenmiş bir şekilde yolculuk ediyor yavrular.

Bu curcunayı, akşam gittiğimiz su kuklası tiyatrosunda sakinleşerek atlattık. Yaklaşık 1 saat süren performansa adambaşı 60.000 dong verdiğimiz su kuklası tiyatrosu, geleneksel bir Vietnam gösterisiymiş. Küçük bir havuzdan ibaret sahnede ejderha kuklalar bir oraya bir buraya koştururken, müzik canlı olarak sahnenin yanında yüksekçe bir locaya yerleşmiş orkestra tarafından çalınıp söyleniyor. Konusunu mitolojiden alan hikayesi Vietnamca olduğundan pek bir şey anlamayınca, incecik sesli şarkıcının su hışırtıları eşliğinde söylediği ezgiye konsantre olduk. Gösteri bitince kuklaları oynatan sanatçılar selam vermek için sahnenin arkasından üzerlerinde naylon kıyafetleri ve botlarıyla çıktı. Meğer bir saattir suyun içinde duruyorlarmış kuklaları oynatmak için. Coşkuyla alkışladık.

Hanoi’de efsaneler, kılıçlar, tütsüler, hayvanlar, insanlar, mezar taşları, kornalar, şarkılar ve ejderhalarla dolu günümüz nefis bir dolunayla son buldu.

İstanbul 2010 aşkına Tarihi Yarımada

2010-02-20T18:14:00.001+02:00

İstanbul 2010 kampanyasında kullanılmak üzere hazırlanan bir Tarihi Yarımada fotoğrafı var. O kadar etkileyici ki, paylaşmadan edemeyeceğim.

Fotoğrafı Rainer Stratmann çekmiş. Verdiğim bağlantıya tıklayıp baktığınızda kolayca anlayacağınız üzere, sıradan bir fotoğraf değil bu. Dünyanın en yüksek çözünürlükte çekim yapılmasına olanak sağlayan teknik donanımla çekilmiş.

İki kilometre mesafeden çekim yapılmış olmasına rağmen fotoğraf o kadar net ve detaylı ki, zoom yapıp vapurdaki yolculara bakabilir, Topkapı Sarayı'nın tuğlalarını sayabilir ya da Galata Köprüsü'ndeki balıkçıların adını okuyabilirsiniz.

Bu fotoğrafı oluşturmak için 30 farklı kare bir araya getirilmiş. Önce 50'den fazla noktada deneme çekimi yapılıp asıl çekimin nerede yapılacağına karar verilmiş. Sonra da 6 gün boyunca sabahtan akşama kadar çeşitli saatlerde, değişik ışık koşullarında çekim yapılmış. Frankfurt'ta yaklaşık 4 haftada tamamlanan post-prodüksiyon işlemlerinin ardından fotoğraf son şeklini almış.

Sahilyolunda bir tane bile otomobil bulunmaması ya da Marmara tarafındaki gemilerin denizin üzerine kondurulmuş gibi durması gibi tuhaflıkları olsa da, uzun uzun bakmaktan kendinizi alamayacağınız bir fotoğraf. Keşke kopyalanabilir bir formatını da koysalarmış siteye, yabancı eşe dosta gönderiverirdik...

İstanbul 2010'unuz kutlu olsun :)

Mozambik balinalarının dansı - yeniden!

2010-02-07T17:26:00.000+02:00

Youtube erişimi olmayanların videoyu değil izlemek, sayfada bir video olduğunu bile fark etmediklerini fark ettim! Benim hatam. Mozambik balinalarının dansını izlemek için lütfen şöyle buyrun :)

Mozambik - Balinalarin Dansi from aylak ilsu on Vimeo.

Mozambik'te balinaların dansı

2010-01-31T23:29:00.003+02:00

Garip çizgilerle dolu yamuk yumuk gövdeleri, çıkıntılı yüzgeçleri, taraklı kuyrukları ile tuhaf görünümlü, hadi daha açık söyleyeyim basbayağı çirkin, ama bir o kadar neşeli kambur(sırt) balinalar Mozambik gezimizin assolistleriydi.

Önce Vilankulo’da, sonra da Tofo’da, hoplayıp zıplamalarını izleyebilmek için uçsuz bucaksız okyanusta zodyak botumuzla saatlerce dolaştık durduk.

İlk olarak uzaktan fıskıyelerini gördük, yaklaştıkça suya çarparken çıkardıkları müthiş sesi duyduk. Bazısı bize hiç aldırmadan oyununa baktı, bazısı ince uzun yüzgeçlerini pat pat suya vurup selam çaktı. Kimi zaman botumuzun dibine kadar sokulup bizi kolaçan ettiler, çoğu zaman da yaklaşmaya çalıştığımızı görüp son sürat derin sulara dalarak kayboldular.

Yetişkin bir kambur balina ortalama 15 metre boyunda ve 40 ton (40.000 kg!) ağırlığında oluyor. Normal bir insanla yanyana gelince şöyle görünüyorlar:

Her yıl yazın soğuk sulara, kışın sıcak sulara göçüyorlar. Mozambik bu göç esnasında geçiş yolları üzerinde bulunuyor. Burada yavruluyor ya da yavrularına dalmayı, zıplamayı, avlanmayı öğretiyorlar.

Küçük balıklarla besleniyorlar. Bugün dünyanın tüm denizlerinde, onbinlerle ifade edilen sayılarda bulunsalar da, bundan 30-40 sene önce yokolmanın sınırına gelip avlanmalarının yasaklanmasıyla direkten dönmüşler. Avlanmaları yasak olsa da yağları için hala öldürülüyorlar.

Hayatlarının büyük bölümü derin sularda geçiyor, nefes almak için suyun yüzeyine çıktıklarında gözlemlenebiliyorlar. Yüzeye çıkınca da, koca gövdelerinden hiç beklenmeyecek bir şekilde, suyun 10-15 metre üzerine doğru zıplıyor ve sarmal bir dönüş yaparak beyaz göbeklerini gösterip çok uzaklardan bile duyulabilen bir gürültüyle sırtüstü suya düşüyorlar. İşte bunu görmek kilometrelerce yol tepmeye de, saatlerce denizin ortasında dolaşmaya da değiyor.

Fotoğraf: Mustafa Akdoğan

Eminönü'nde bir öğle vakti

2010-01-17T22:29:00.016+02:00

Gündüz mezarlık, gece gerdanlık: Mardin

2009-12-13T19:41:00.079+02:00

Geçen Mayıs ayında, baharın en güzel günlerinde, dört günlüğüne Mardin’e gittim. Dönüşte Mardin’li çocukların candan görüntülerini burada paylaştıysam da, geziyle ilgili izlenimlerimi yazmayı ihmal ettim.

Derken bir şey oldu. Tanıyandan tanımayandan e-posta adresime, cep telefonuma, facebook’a mesaj yağmaya başladı. Sebep: İz TV’de yayınlanan “Fotoğraftan Kent” belgeseli.

İz TV, kültürler mozaiği Mardin’i fotoğrafçıların gözünden anlatmak istemişti. Yolumuz Fotoğrafevi’nin düzenlediği gezide kesişti. Mardin’i İz TV ekibiyle birlikte gezdik. Bir yandan fotoğraf çektik, bir yandan şehrin bizde bıraktığı izleri anlattık.

Belgesel geçtiğimiz günlerde yayınlanmaya başladı. İşte o zaman fark ettim: 1. İz TV ne kadar çok seyrediliyormuş. 2. Mardin’i merak eden, görmek isteyen ne çok insan varmış. 3. Mardin ne kadar az biliniyormuş. Sonuç olarak, geç de olsa Mardin’i yazmak farz oldu.

Dikkatinizi çekmemiş olamaz, son bir yıldır Mardin çok popüler. Dergilerde özel haberler, köşeyazıları, televizyonda programlar, Mardin kültür turu ilanları, dizi çekimleri... Sanki kafamıza taş düştü ve binlerce yıldır orada duran bu şehri aniden fark ettik.

Mardin’in şehir olma hikayesi M.Ö. 5000’lere dayanıyor. Hurriler’den başlayıp Hititler, Asurlular, Persler derken Büyük İskender’e, oradan Romalılar’a, ondan sonra Sasaniler, Emeviler, Abbasiler, Selçuklular’a.... Daha bitmedi. 300 küsur yıl (1100-1400 arası) burada yaşayan Artuklular’dan sonra Moğollar geliyor. Sonra Karakoyunlular, Akkoyunlular... Arada kısa süreli giren çıkanlar da var, onları saymıyorum. Bütün tarih kitabını şehirden geçirdikten sonra son olarak Osmanlılar Otlukbeli Savaşı’nda Akkoyunlular’ı yener, Mardin’i alır. Sene 1517.

Bu zengin tarihten etkileyici bir tortu kalmış elbette Mardin’e. Ama bugün Mardin’i farklı kılan Ermeni ustaların yaptığı, şehrin siluetini oluşturan taş evler ve bu evlerde bir arada yaşayan farklı kültürler: Türkler, Kürtler, Araplar ve Süryaniler...

Mardin’de gezmeye Kırklar Kilisesi’nden başladık. Kilisenin papazı Gabriel Akyüz karşıladı bizi. Maşallah kilisenin ziyaretçisi cemaatindan fazla, akın akın geliyor insanlar. Gabriel Bey tur rehberi gibi. Bütün gruplarla tek tek ilgileniyor, güleryüzle soruları cevaplıyor, Mardin’i ve Süryani tarihini anlatıyor tatlı tatlı. “Biz” diyor, “din adamlarımızı oturur pozisyonda gömeriz. Hz.İsa yeniden doğduğunda onu yatarak mı karşılayalım yani?” Kilisede bir kahkaha bulutu yükseliyor. Ardından “Kiliselerimiz de doğuya bakar, çünkü İsa’nın doğudan yükseleceğine inanırız.” diye devam ediyor: “Yeniden doğduğunda onu ilk biz karşılayacağız inşallah, birinciliği kimseye kaptırmayız” diye ekliyor gülerek. 400 kişilik cemaati varmış kilisenin, hani neredeyse gururlu bunu söylerken. Bu rakamın önemini diğer kiliseleri gezerken anlayacağım.

Süryaniler, kökenleri Aramiler’e ya da Asurlular’a dayandırılan, bu hesaba göre en az beşbin yıldır Mezopotamya’da yaşayan, Aramice konuşan, Hıristiyan bir halk. Az sayıda Katolik ve Protestan olanları bulunsa da, çoğunluğu Ortodoks olan Süryaniler’den bugün Türkiye’de kala kala 20.000 kişi kadar kalmış durumda. Suriye, İran, Irak’ta yaşayanlarla İskandinav ülkeleri, Fransa ve Amerika’ya göç edenleri toplayınca dünyada 5 milyon kadar Süryani olduğu hesaplanıyormuş.

Özellikle Avrupa Birliği’nin verdiği fonlar sayesinde bugünlerde son sürat restore ediliyor Mardin. Gezimizin rehberi Emel Sünnetçioğlu şehrin sokaklarında gezerken, geçen sene metruk halde olan binaların bu sene nasıl tadil edilip butik otel ya da restoran yapıldığını gösterip duruyor. En son AB’den kentsel iyileştirme kapsamında 6 milyon Euro’luk kalkınma fonu alan şehri yakında (umarım pozitif manada) tanıyamayacağız. Zira bu fon sayesinde Mardin’in meşhur taş evleri arasına yapılmış 2500 kadar çirkin beton bina yıkılacak ve tarihi doku ortaya çıkarılacak. Bu ayki National Geographic dergisinde okuduğum bir bilgiyi de aktarayım: 750 bin kişilik nüfusu olan Mardin’e geçen sene 680 bin turist gelmiş, %10’u yabancı olmak üzere. Seneye 1 milyon turist hedefleniyormuş.

Sokaklarda gezerken değişimi fark etmemek imkansız. Şehir şantiye halinde. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin restore ettirdiği bazı sokaklar var, “İtalya’da mıyım acaba?” dersiniz (Bizim belediye bizim sokaklar dururken niye Mardin sokaklarını restore ettiriyor, onu da anlamış değilim!). Bu hissi yaratan, evlerin altından sokakları geçiren “abbara” denen geçitler. Bazen kafanızı eğip geçmenizi gerektirecek kadar alçak, merdivenlerle inilen çıkılan bu geçitler labirent gibi bütün şehri sarıyor.

Ulu Cami’yi, Zinciriye Medresesi’ni, postane binasını, Mardin Müzesi’ni, Kız Meslek Lisesi’ni, Şehidiye Camisi’ni ardarda geziyorum. Taşların üzerine ince ince, sabır sabır işlenmiş motifleri görmemek, görüp de bu zarafetten etkilenmemek mümkün değil. Bu işlemeler yıllar boyunca buralı Ermeni taş ustaları tarafından yapılmış. En meşhurları da 19. yy’da yaşayan Mimarbaşı Lole Serkis Gizo. Bugün hala ayakta olan geleneksel Mardin evlerinin çoğunda Lole’nin emeği var. Söylemeye gerek var mı bilmem, bugün Mardin’de neredeyse hiç Ermeni kalmamış.

Binaların tuhaf bir durumu da var: Çoğu tarihi eser, ama içinde insanlar yaşıyor. Dolayısıyla bu “eserleri” görmek istediğinizde misafirliğe gidiyorsunuz. Hemen çaylar demleniyor, Türk kahveleri pişiyor. Aman yok zahmet etmeyin deseniz de nafile. Biz de Mimarbaşı Lole’nin kendisi için yaptığı, şimdi içinde birkaç ailenin yaşadığı eve ziyarete gittik. Evin çocuklarından birkaçı, batıdaki çocuklarla doğudakileri kaynaştırmayı hedefleyen “Gönül Köprüsü” projesi kapsamında İstanbul’a gitmiş, bir hafta kalmış. İstanbul’dan geldiğimizi söyleyince bir “İstanbul çok güzeeel” deyişleri var, kalbimi çizdi, unutamam.

“Kaybolmaya yüz tutan meslekler” konulu bir haber yapmak isterseniz geleceğiniz yer de Mardin. Örneğin pazarda gezerken semerci dükkanının önünden geçiyorsunuz. “Yahu ata binen mi kaldı artık, kim alır semeri?” diye düşünüyorsanız ufak bir ayrıntıyı atladınız. Tamam at yok, ama eşek var Mardin’de. Hatta sokaklar eşeklerle dolu. Üstelik, komik ama gerçek, bunların bir kısmı (tam olarak 28 tanesi) kadrolu belediye işçisi! Sebep basit: Mardin’de hepi topu iki tane cadde var. Biri şehrin tam ortasından geçerek tek yönde akıyor, diğeri de şehrin dışından geçerek aksi yönde... Şehrin geri kalanı kargacık burgacık ve merdivenle inilip çıkılan, araç girmeyen sokaklarla dolu. Nasıl gidecek insanlar evine? Nasıl eşya, yük taşıyacaklar? Daha önemlisi belediye nasıl girecek o sokaklara, örneğin çöpleri nasıl toplayacak evlerden?

Sokaklarda dolaştığım bir sırada çok şeker kız çocuklar görüyorum oyun oynayan. Fotoğraflarını çekmek istiyorum ama anlaşamıyoruz ki... Türkçe anlamıyorlar. Kısa süre sonra camda anneleri beliriyor, ona söylüyorum fotoğraf çekmek istediğimi, kadın önce bana bakıyor, sonra arkasını dönüp evin içine Arapça sesleniyor. Nihayet 15-16 yaşlarında bir erkek çocuk beliriyor camda. “Bunlar Türkçe bilmez” diyor kadınları göstererek. Kendisi okula gitmiş de öğrenmiş.

Mardin deyince Şahmeran’dan bahsetmeden olmaz. Kadın başlı yılan figürünün efsanesi, özetle insanoğluna güvenip ihanete uğrayan bir yaratığı anlatsa da, bugün Şahmeran resminin şans getirdiğine inanılıyor. Cam üzerine Şahmeran boyayan 15 yaşındaki Ferhat ile tanıştım Revaklı Çarşı’da. Beni çıraklık yaptığı evden bozma atölyeye götürüp önce kendi bildiği versiyondan Şahmeran efsanesini anlattı, sonra da boyama tekniğini gösterdi. Atölyeden ayrılırken “Mardin’de Şahmeran resmi olmayan ev yoktur” diye bağladı konuyu. “Tarihi eserler”i ziyaret ederken fark etmiştim zaten...

Mardin deyince telkariden bahsetmeden de olmaz... Toz gümüşün incecik teller haline getirilip, tellerin elle bükülerek küçücük motifler yaratılmasına ve bu motiflerin bir araya getirilerek kolyeler, küpeler, yüzükler, kemerler yapılmasına telkari deniyor. Müthiş bir dikkat, emek ve işçilik gerektiren telkari, Mardin ve Midyat’ın gururu. Cumhuriyet Meydanı’nda Mardin Müzesi’ni karşınıza alınca soldaki merdivenlerden çıkın, dümdüz yürüyün. Karşınıza Suphi Hindiyerli’nin atölyesi gelecek. Suphi Bey telkari konusunda ders veren bir sanatkar. Atölyesinin bir duvarı kendisi hakkında çıkmış gazete kupürleri ve ödüllerle kaplı. Bizi eşiyle birlikte kapılarda karşıladı. Hem sanatını anlattı, hem de tezgahının başına geçip malzemelerini tanıttı. Bir yandan konuşup bir yandan da şıp diye bir kolye ucu yapıverdi. Neşe küpü Suphi Bey’in misafirperverliğine de, muhabbetine de doyamadık.

“Gündüzleri mezarlık, geceleri gerdanlık“ diyorlar Mardin için. Kim söylemişse taşı gediğine oturtmuş. Uzaktan baktığınızda taş taş üstüne, toz rengi bir kütle Mardin. Hakikaten mezar gibi. Gece ışıklar yanınca ise bir pırıltı denizi. Hava kararınca Mardin evlerinin teraslarından bu ışıl ışıl gerdanlığı bir süre seyredip çok özel bir programa, Mardin’in yerel müziği Reyhani’yi dinlemeye gittik. Reyhani neyin nesidir, bilmiyordum. O güne kadar ne duymuş, ne de izlemişim. İnsan güneydoğuda olunca davullu zurnalı bir müzik bekliyor otomatik olarak. Onun yerine kalbimizi titreten bir nağmeyle kimi devlet memuru, kimi esnaf, hepsi amatör bir grup gönüllünün kurduğu bir fasıl grubu başladı çalmaya. Grubun dalyan gibi iki üyesi ortaya çıkıp avuçlarını açarak, boyun kırıp kalça titreterek dans etmeye başlayınca benim de ağzım iki karış açık kaldı. Reyhani’yi merak ederseniz şu bağlantıya tıklayın, bizim dinlediğimiz grubun Los Angeles’ta katıldığı bir festivalden görüntülere göz atın.

Sonraki gün Mardin’in dışına çıktık. İlk hedef birkaç kilometre ilerideki Deyr-ül Zafaran Manastırı. Taşın toprağın ortasında kocaman bir yapı. Sanki daha dün yapılmış gibi duruyor, öyle gıcır restore edilmiş. İçeri girip de turistlere yönelik organizasyonu görünce şaşırdım. Avluda bize hoşgeldiniz karşılaması yapan delikanlı önce kendisini ve manastırı kısaca tanıttı; sonra içerideki grupların belli bir sayıya ulaştığını, önce onların çıkışını bekleyeceğimizi, 20 dakika sonra rehberimizle bu noktada buluşarak turumuzun başlayacağını bildirdi. Böylece karşılama komitesinin ayrı, rehberin ayrı olduğunu öğrenmiş olduk. Bekleme süresini manastırın içindeki hediyelik eşya dükkanından bir Mardin kitabı alıp, kafesinde meşhur safranlı çaydan bir bardak içerek değerlendirdim. Manastırın isminin de kaynağı olan ve etrafta yetişen safran, söylenceye göre binanın yapımı sırasında kirece karıştırılarak manastıra sarımsı rengini vermek için kullanılmış.

Deyr-ül Zafaran Manastırı ilk olarak 5. yy’da, güneş tapınağı olduğu zannedilen bir yapının üzerine inşa edilmeye başlanmış. Zaman içinde eklemeler yapıla yapıla bugünkü üç katlı koskoca manastıra dönüşmüş. İşin ilginç yanı, bakınca hiç de eklene eklene yapılmış bir yer gibi durmaması... Artık taşın özelliğinden mi, mimarların maharetinden mi, bilemiyorum. Ancak Deyr-ül Zafaran’ın önemi mimarisinden değil, konumundan geliyor. Yaklaşık 700 yıl boyunca Süryaniler’in dünyadaki dini merkezi, yani Süryani Patrikliği burasıymış. 1932’de Türk Devleti’nin teşvikiyle (!) Şam’a taşınmış.

Yola devam ettik. Önce Anıtlı (Hah) Köyü’nde taa 3. yy’da yapılan Meryem Ana Kilisesi’ni, ardından İzbırak (Zaz) Köyü’ndeki Mor Dimet Kilisesi’ni ziyaret ettik. Mor Dimet Kilisesi hepimizi çok etkiledi. Cemaati olmayan bu kilise Rahip Yakup’un çabasıyla ayakta durmaya çalışıyordu. “Neden cemaatiniz yok?” diye saf saf sorunca adamcağız muhtemelen içinden bir ya sabır çekip “Köy boşaltıldı da ondan” dedi. Rahip Yakup yıllar önce İsveç’e göçmüş, senelerce orada yaşadıktan sonra toprağına dönmüş, içinde iki tahta sıra bulunan bu bomboş kiliseye bakma görevini üstlenmiş. Kilisenin duvarlarındaki işlemeleri, hangisinin hangi tarihten kaldığını, hangi işlemenin ne manaya geldiğini açıkladı grubumuza. Biz cemaatin olmaması meselesini biraz daha kurcalamak isteyince İz TV’nin kameramanına seslendi: “Aman evladım çekme, başımız belaya girer sonra”.

Rahip Yakup’a veda edip Dara’ya yollandık. Roma döneminden kalma bir nekropol ve dev bir su sarnıcı kalıntılarının arasında uzunca bir trekking yaptıktan sonra rehberimiz “Size ilginç birşey göstereyim” diyerek bizi bir evin önüne getirdi. Evin kapısı gibi duran bir yerden girip kaygan, yosun bağlamış, taş merdivenlerden inmeye başladık. İndikçe hava soğudu, buz gibi oldu. Düşüp bir yerimizi kırmamaya konsantre olmuşken birden önümüzde bir alan açıldı ve Romalılar’dan kalma devasa bir depo çıktı karşımıza. Tesadüfen bulunmuştu ve bu bölgedeki diğer “tarihi eserler”de de olduğu üzere, üstünde insanlar yaşıyordu. Evin (ya da eserin mi demeliyim?) sahiplerinin sunduğu buz gibi ayranları bardak bardak devirdikten sonra yola devam ettik.

Bir sonraki durağımız Savur’a akşamüstü saatlerinde vardık. Savur’a gelme sebebimiz Selahattin Öztürk’ü ziyaret etmek. Selahattin Bey öğretmen, Savur Lisesi’nin müdürü. Ailesinin sahip olduğu ev ise Savur’un simgesi. İçi bozulmadan korunmuş, “müze ev” diye anılan bu yer ismini haketmiş gerçekten. Misafir salonunun tavanındaki ahşap boyama yüzlerce yıllık. Selahattin Bey bizi çaylarla karşıladı ve başladı evin hikayesini anlatmaya. Çok geniş ailesinin tarihini de içeren bu hikaye biraz hüzünlü, burada detaylarına girmeyeyim. Çaylarımızı bitirip evin odalarını gezdikten sonra dama çıktık. Ahşap karyolalar bir kenara dizilmiş, havalar daha da ısınınca damda yatılacak belli. Yerleşim itibariyle Mardin’i andırdığı için Küçük Mardin derlermiş Savur’a. Damdan Küçük Mardin’i izleyerek güneşi batırdık.

Buralara kadar gelip Hasankeyfi görmeden dönülür mü? Bir gün de Hasankeyf’e gittik. Gidene kadar ben şu sular altında kalma meselesinin özünü kavrayamamışım, onu anladım. Bir kere görmemiş olanlar için şunu anlatayım: Dicle’nin ikiye böldüğü Hasankeyf’in bir tarafı dümdüz ova, bir tarafı duvar gibi yükselen dağ. Ovanın orta yerinde tek başına ve yapayalnız, ama tam 500 yıldır ayakta duran, üzeri çinilerle süslü, mavi-yeşil bir kümbet var. Otlukbeli Savaşı’nda yenilen Akkoyunlular’ın hükümdarı Uzun Hasan, aynı savaşta şehit düşen oğlu Zeynel Bey unutulmasın diye savaş alanına yaptırmış bu anıtmezarı. Bunca yüzyıl bu kümbet sayesinde hatırlandıysa da Zeynel Bey, bizim çocuklarımız onu unutacak muhtemelen. Çünkü yapılması planlanan Ilısu Barajı tüm ovayı suyla dolduracak. Akkoyunlular’dan ayakta kalmış dünyadaki iki eserden biri olan bu kümbeti baraj yapılmadan kaldırıp başka yere koyma planları var. Dağıtıp dökmeden mümkün olur mu bilinmez?

Kümbeti geçtim, Dicle’nin üzerinde Artuklular’dan kalma bir köprünün ayakları var. Üstelik içinde de insanlar yaşıyor. Köprünün diğer yakasına geçip tepeye doğru kıvrıla kıvrıla tırmanınca da Uzun Hasan’ın sarayının harabeleri çıkıyor karşımıza. Hepsi baraj sularının altında kalacak. Mesele sadece su altında kalmaktan ibaret olsa neyse, barajın ömrü dolup sular boşalınca (yani 30 yıl sonra) taşlar gene meydana çıkar diye düşünülebilir. Sorun şu ki, bu bölgede dağları, tepeleri oluşturan ve yapılarda da kullanılan sarı kireçtaşı suya dayanıklı değil. Suyla birlikte kolayca aşınıyor ve zamanla eriyor. İşte Hasankeyf’e baraj yapılmasın diye 2000 yılından beri bas bas bağırılmasının temel nedeni bu. Bir kere baraj kuruldu mu, Hasankeyf toptan eriyip yok olacak, geriye de pek birşey kalmayacak.

Güneşin altında oradan oraya yürümekten, tırmanmaktan, harabe harabe gezmekten bitap düşmüş olarak kendimizi Dicle’nin kıyısına, suyun üzerine kurulmuş çardaklara attık. Hem serinledik, hem de Dicle’nin tatlı su balığı olan Şebot’u tadıp karnımızı doyurduk, kendimize geldik.

Gezimizin bir gününü de Midyat’a ayırdık. Midyat’a girer girmez karşılaştığınız görüntü çok etkileyiciydi: Masmavi bir gök, pofuduk beyaz bulutlar ve her yerden yükselen onlarca çan kulesi...

Bölgenin Deyr-ül Zafaran’dan sonraki en büyük manastırı Mor Gabriel’e gittik. Etkileyici bir girişi olan Mor Gabriel de yine gıcır bir restorasyondan geçmiş. Her yer bal dök yala kıvamındaydı. Fotoğraf çekmek için yerlerde yuvarlandım, üstüm başım kirlenmedi, ilginç. Taa 397’de yapılmış bu manastırda yine çok güzel ağırlandık; yoğun bilgi bombardımanı altında kiliseleri, mezarlıkları, yaşam alanlarını gezdik.

Midyat’a gelip de Nasra Teyze’ye uğramadan dönülmez. Nasra Teyze 80 kusür yaşında, kendisinden sonra belki de kaybolacak bir zanaatle uğraşan tonton bir teyze. Ahşap ve taş kalıplardan baskı ile dini motifler içeren perdeler, örtüler üretiyor. Başta Mor Gabriel Manastırı ve Kırklar Kilisesi olmak üzere bölgedeki ibadethanelerin çoğunda Nasra Şemmes Hindi’nin baskıları var. Hala aktif olarak çalışıyor, birkaç günde bir büyük boy örtü yapıyormuş. Atölyesi turistlerin ve medyanın uğrak yeri. Ama gelini aracılığıyla anlaşabildik, çünkü tek kelime Türkçe bilmiyor Nasra Teyze. Babası ve amcalarından öğrenmiş sanatını. Şimdi torunlarına öğretmeye çalışıyormuş, ama torunlar devam ettirir mi bu işi, belirsiz...

Nasra Teyze’nin atölyesinden çıkıp Yuhanna Bey’in dükkanına yollandık. Yuhanna Bey bölgedeki Süryaniler’in belki de binlerce yıldır evlerinde, geleneksel ve doğal yöntemlerle ürettikleri şarabı aile sofrasından çıkarıp ticari mala dönüştürmeye kalkışmış bir girişimci. Gezimiz boyunca tanıştığımız ve sohbet etme fırsatı bulduğumuz birçok kişi gibi, onun hikayesi de biraz mücadele dolu, biraz buruk. Shiluh markasıyla şaraplarını ürettiklerini, Süryanice bir marka ismi kullanabilmek uğruna devletten izin almak için verdikleri uzun ve ısrarlı uğraşıyı, bu yolda pes edip vazgeçen diğer Süryani şarap üreticilerini anlattı bize. Küçücük bürosunda bir yandan sunduğu şarapları tattık, bir yandan sorular sorduk. Birer şişe Shiluh satın alıp ticari hayatında başarılar dileyerek ayrıldık yanından.

Midyat’tan ayrılıp bir de bölgenin tek rahvan atı yetiştiren çiftliğini ziyarete gittik. Rahvan, atın 'tek ayak', bir başka deyişle, aynı taraftaki ayaklarının birlikte hareket ettiği ve binicisini sarsmayan bir koşu şekline verilen isim. Atın “koşturmadan” koşması bir bakıma... Yarış atlarına göre daha ufak tefek fizikli olanlardan seçilen bu atlar uzun süre hiç bozmadan, son derece zarif ve ritmik bir biçimde koşmayı öğreniyorlar. Rahvan koşunun da kuralları var. Basketboldaki steps gibi, rahvan yarışında atın adımlarını 4 kereden fazla bozması diskalifiye sebebi örneğin. Bizi konuk eden çiftlik sahibinin söylediğine göre, bir yarış atı ile bir rahvan atı aynı yola çıkarsak, yarış atı kısa bir süre sonra tıknefes olur, yolda kalır; rahvan atı ise günlerce yola devam edebilirmiş.

Teorik bilgilerden sonra sıra pratiğe geldi. Bütün grup sırayla atlara binip rahvan rahvan gezerken ben fotoğraf çekmeye konsantre oldum. Ama İz TV kameramanı Osman’ı görev aşkıyla at tepesinde kamerayla görünce konsantrasyon falan kalmadı, gülmekten piste serildim rahvancasına...

Son olarak, Mardin’in yeme-içme kültüründen bahsedeyim. Bir kere Mardin’e mideniz sağlam gelin, zira bolca yiyip içeceksiniz. Benim tavsiyem şunlar: Kebapçı Rıdo’da kebap, Cercis Murat Konağı’nda ekşi erikli kuzu yahni yiyin. Ben normalde ağzıma kuzu eti koymam, sildim süpürdüm erikli yahniyi. Soğanlı ayran çorbasını ayrıca tavsiye ederim. Bir de yemekten sonra bir şerbet ikram ediyorlar, inanılmaz!

Artuklu Kervansarayı’nda sembusek yiyin. İkiye katlanmış lahmacun diye tarif edebileceğim sembuseki Mardin’de birçok yer yapıyor, ama benim yediğin en iyi sembusek Artuklu’daki idi. Yalnız Artuklu Kervansarayı normalde bir butik otel ve dışarıya yiyecek servisi yapmıyorlar. Artık rica mı edersiniz, sembusek uğruna bir gecelik oda mı kiralarsınız, bilemem.

Midyat’ta Gelüşke Han’da yemek yiyin. Hasankeyf’te Dicle kenarında çardaklarda, Dicle’nin tatlı su balığı Şebot’u deneyin. Deyr-ül Zafaran’da safranlı çay için. Pazarda dolaşırken torba torba peksimet satıldığını göreceksiniz, Mardinliler çok seviyormuş. Bir de, üzüm bol olduğundan cevizli sucuk ve pekmez çok revaçta. Aslında Mardin’in neredeyse milli yemeği “kaburga dolması”, midenizde yer kalırsa listenize ekleyin.

Güneydoğu’nun meşhur acı kahvesi mırrayı tatmadan gelmeyin. Ritüeli öğrenin: Mırra saatlerce kaynatıldıktan sonra kulpsuz fincanda servis edilir. Yudum yudum değil, bir seferde içilir. Fincanı yere ya da masaya bırakırsanız tekrar doldurulur. Daha içmeyecekseniz fincanı servisi yapana geri verin.

Son olarak, güneş batarken yapılacak en güzel şey, elinizde buz gibi birayla taş evlerden birinin terasından Mardin’in meşhur takla atan güvercinlerini seyretmektir. Önünüzde engin bir deniz gibi uzanan Mezopotamya’yı selamlayın, belki bir gün yine gelirsiniz...

Fotoğraflarla Mozambik - 2

2009-10-04T14:31:00.011+03:00

Fotoğraflarla Mozambik - 1

2009-09-25T19:51:00.013+03:00

eçen hafta Mozambik'teydim.

Bir yanda göz kamaştırıcı bir doğa, diğer tarafta akıl almaz bir sefalet...
Anlatacak çok şey var, ama önce fotoğraflar konuşsun biraz.

Saygon, Ho Chi Minh City ya da küçük Paris!

2009-09-09T21:48:00.018+03:00

Ben ne kadar Saygon adını kullanmakta ısrar etsem de (tanıdık bir tınısı var, kulağıma hoş geliyor) şehrin bugünkü adı Ho Chi Minh City.

Ho Chi Minh (Okunuşu: Ho Şi Min), Fransız sömürgeciliğinden kurtulmak üzere Vietnam'ın yürüttüğü bağımsızlık savaşında liderlik yapmış generalin adı. Vietnamlılar'ın kendisine sevgisi ve saygısı sonsuz. Bu yüzden de Saygon'u Amerikalılar'ın elinden kurtarınca bu büyük generalin adını şehre vermişler.

Son derece büyük, gürültülü, kozmopolit bu şehir, Amerikan etkisinden ziyade burada uzun süre kalmış Fransızlar'ın, hem de bariz izlerini taşıyor. Fransızlar evlerini mi çok özlemişler, uzakdoğuda batılı bir kent yaratma sevdasına mı kapılmışlar, artık niyeyse, Paris'te ne gördülerse buraya da inşa etmişler.
Paris'in en önemli simgelerinden Notre Dame Kilisesi'nin biraz küçültülmüş bir kopyası şehrin orta yerinde (Bu arada, CIA'in internet sitesine göre Vietnamlılar'ın %80'i ateist!).

Az yürürseniz buram buram Fransız postane binası...

Bir başka köşede Belediye binası...

Yapılar pek Fransız, ama yine de ben bu şehri fena halde İstanbul'a benzettim. Örnek mi? Bir tarafta tarihi bir kilise, önündeki bulvarda Gucci'nin dükkanı, Gucci'nin önündeki kaldırımda yürüyen kurutulmuş kalamar satıcısı... Bir tarafta tarihi Belediye binası, az ötede turistlerin çatısında bir 'drink' aldığı 5 yıldızlı Rex Hotel, önündeki kaldırımda balonlar, işportacılar... Al Saygon'u vur bizim Sultanahmet'e!

Saygon ya da Ho Chi Minh City ya da küçük Paris... İnsanın uzakdoğunun bir ucunda görmeyi beklemediği bir manzara...

Aman kurbağalar kaçmasın!

2009-09-06T20:05:00.017+03:00

Vietnam’ın güneydoğusunda, Mekong Deltası’ndaki Vinh Lang şehrinde, hayatımda gördüğüm en ilginç pazarlardan birine gittim: Canlı su ürünleri pazarı.

Bu coğrafya insanının başlıca besin kaynağı pirinç ve su ürünleri. Burası da bizim balık pazarlarının bir versiyonu. Fakat bizimkilerde balık dışında fazla çeşit bulunmaz, onların çoğu da ruhunu Hakkın rahmetine teslim etmiş olur pazara geldiklerinde. Burada durum tersi. Hem her şey canlı, hem de çeşit müthiş bol. Sadece deniz değil, nehir, göl... her türlü su mahsulü satılıyor....

Ben ki sualtı yaşamına ve canlılarına o kadar aşina biriyim, leğenlerdeki kımıl kımıl mahlukatı görünce ben bile bir tuhaf oldum. Büyük-küçük türlü boyda sübyeler, ahtapotlar, mürekkep balıkları, kalamarlar, farklı kabuklarıyla çeşit çeşit midyeler, yengeçler, ıstakoz bacakları, yılan balıkları, yayın balıkları...

Satıcıların hepsi kadın. Üstü tente ile örtülmüş alanda leğenlerini koymuş, kendileri de taburelere şezlonglara yayılmışlar. Bizi görünce alışveriş yaparız umuduyla avaz avaz bağırmaya başladılar. Beni aldı mı bir gülme! Mümkün değil kendime hakim olamadım. Çünkü aklıma Kayıp Balık Nemo’da martıların “mine, mine, mine” diye bağırdığı sahne geldi. Kapa gözünü, ses aynı.

Leğenler arasında gezinirken pazarın tek erkek tezgahtarını gördüm. O tarafa doğru iki adım atmıştım ki, adam elinde tuttuğu kamayı havaya kaldırdı ve çaaat diye tezgahta yatan kaplumbağanın üzerine indiriverdi. Aman gitti canım hayvan derken kaplumbağanın çoktan hayvan cennetini boylamış olduğunu, kamayla ikiye yarılanın yalnızca kabuğu olduğunu fark ettim. Ardarda iki hızlı çat-çat daha geldi. O fosil gibi taşlaşmış, kalın ve sert kabuk küçük ve eşit parçalara ayrıldı, akşama evdekilere kaplumbağa çorbası yapacak olan kadının poşetine girdi.

Pazarın en yaratıcı satıcısını da aynı esnada gördüm: Kaplumbağacı amcanın biraz ilerisindeki kurbağacı teyze! Bir satıcı kadın 10-15 tane canlı kurbağayı bir tepsinin üzerine dizmiş. Üçer üçer iple bunları birbirine bağlamış. Kurbağalar sürekli bir zıplama ve kaçma girişiminde. Fakat kafa çalışmadığından hepsi farklı zamanlarda farklı yönlere zıplıyor, sonuç olarak bir yere gidemiyorlar. Tepsinin üzerinde canlı canlı alıcı bekliyorlar.

Satıcının ürününü taze tutma derdini anladım da, satın alan nasıl götürüyor o kurbağaları eve, işte onu çözemedim!

Mekong

2009-09-06T18:17:00.013+03:00

Dünyanın en uzun 10. nehri olan Mekong, Tibet’ten doğar ve Çin, Burma, Tayland, Laos ve Kamboçya’yı geçerek Vietnam’ın güneyinden denize dökülür. Uzunluğu bizim en uzun nehrimiz Kızılırmak’ın 3,5 katıdır. Binlerce çeşit su canlısına ev sahipliği yapar. Soyu tükenmekte olan tatlı su yunusundan tutun da 3 metrelik dev yayın balıklarına kadar...

Mekong, Hindiçini kültürünün çok önemli bir parçasıdır. Bu coğrafyadaki insanlar için Mekong yiyecek demektir, su demektir, ticaret demektir, en önemlisi ev demektir. Çünkü milyonlarca insan nehrin kenarına inşa ettikleri bambu evlerde ya da bizzat nehrin üzerinde teknelerde yaşar.

İşte bu nehir yaşamını yakından görmek üzere Saygon’dan günübirlik bir tur satın aldık. Bu turları satın almak son derece kolay, çünkü her köşe başında bir acenta var. Aynen bizdeki gibi hepsi birbiriyle bağlantılı çalıştığından hangisiyle anlaştığınızın da pek bir önemi yok. Turlar çeşit çeşit. Mekong denize dökülürken geniş bir delta oluşturduğu için, bu alan üzerindeki küçük şehirlerden her birine ayrı bir tur bulabilirsiniz. Biz adambaşı 14 dolar ödeyip üç saat uzaklıktaki Vinh Lang’a gitmeye karar verdik (Aslında Mekong’u görmenin en güzel yollarından biri, Kamboçya-Vietnam geçişini üç gün süren tekne turlarıyla yapmak. Biz Phnom Penh’den Saygon’a uçakla geçtiğimiz için Mekong’u görmek üzere deltaya gittik).

Yola çıkarken ilk hedefimiz, sabahları nehir üzerinde kurulan yüzen pazarları görmekti. Yüzen pazar bizim semt pazarlarının tekneler üzerinde kurulan versiyonu. Satıcılar tekneleriyle gelip nehrin belli bir yerinde duruyorlar. Alıcılar da yine tekneleriyle gelip bunların arasında dolaşarak alışveriş yapıyor.

Saat 11’de Vinh Lang’a vardık. Vardık ama pazarı ara ki bulasın. Alan almış, satan satmış, pılı pırtı toplanmış, tekneler dağılmış. Artık “turistler erken kalkıp yorulmasın, aman uykularını iyi alsınlar” diye midir nedir, sabah sekizde yola çıktığımız için geç kalmışız meğer. Rehbere baktım, hiiiiiç oralı değil. Neyse ki, pazar ortalıkta olmasa da orada yaşayan insanlar hala ortalıkta. Bir yanımızdan teknesiyle “bakkal” bir teyze geçti. Diğer tarafta “chom chom” taşıyan başka bir tekne... Teknenin birinde kaptan köşkünün tepesine saksıları dizmişler, birinde boydan boya hamak sallandırmışlar... Bazıları o kadar ince kanolar ki suya ha battı, ha batacak gibi duruyor.

Bu bölgede onbinlerce insanın ulaşım aracı, işyeri ve evi olan teknelerin yapım tekniği yüzyıllarca geriye gidiyor. Aile içinde büyükten küçüğe aktarılan kurallar, beceriler ve birkaç eski ve özel alet-edevat sayesinde zanaat hala yaşıyor. Gerçekten eski bir tekne kullanılamayacak duruma geldiğinde, ustalar tekneyi parça parça sökererek nasıl yapıldığına bakar, aynı teknikle yeni bir tane üretirlermiş. Bu yüzden nehirde gördüğümüz tekneler plan olarak 500 yıl öncekilerin birebir replikalarıymış.

Su çamur renginde. Rehberimiz yanlış anlamayalım diye cansiperane anlatıyor: Suyun rengi kirli olduğunu göstermezmiş, katettiği uzun yolun bir sonucu olarak nehir bolca alüvyon taşır, burada da alüvyonları bırakırmış. Su o yüzden bulanıkmış. Ayrıca yağmur mevsimi yeni bittiği için de su henüz durulmamış. İyi peki diyoruz, ama yüzümüzde tam ikna edilmemiş olmanın emareleri var.

Bütün teknelerin üzerinde görülen mavi bidonlar içme sularını saklamak için. İçmek ve yemek yapmak dışındaki tüm su ihtiyacıysa nehirden karşılanıyor. Nehirde bulaşık yıkayanı da gördük, rahat rahat banyo yapanı da... Bir tek hacet gidereni görmedik, ama onun da aynı yere gittiği ortada. Hiçbir kötü koku duymadık, ama alüvyonların yarattığı renge insanların da biraz katkısı olduğu muhakkak!

Nehirde geçirdiğimiz birkaç saatten sonra teknemizden indik, güneşten korunmak için kafamıza konik bambu şapkalarımızı geçirdik ve kanallarda gezmek üzere küçük gondollara bindik. Biraz da böyle ilerledikten sonra kanalların içine gizlenmiş minik köylerden birini ziyaret etmek üzere karaya çıktık.

Bu minicik köylerde turistlere bir şey satmak isteyen, önce onu nasıl ürettiğini gösteriyor. Örneğin pirinç patlaklı gofret mi alacaksınız, önce gofretin nasıl yapıldığını izliyorsunuz. Hem de bütün adımlarıyla. Öyle “Bu şekilde yapıyoruz, ama bakın burada önceden hazırlanmışı var” gibi bir durum da yok. Üretim sürecini sonuna kadar takip ediyorsunuz, sonunda çıkanı da yiyorsunuz. Yerel bir rehber de tarihçesini, üretim tekniğini, kullanılan malzemeleri anlatıyor. Her şeyin elle yapılmasından, hiçbir otomatizasyon olmamasından etkilenmemek mümkün değil. O kadar büyük el emeği var ki, sonunda çıkanı tüketmeye kıyamıyorsunuz. Hiç abartmadan söylüyorum, hayatımda yediğim en güzel şekeri burada yedim. Hindistancevizi sütünden yapılan ve karamel tadı olan bu şekerden -hiçbir tatlı düşkünlüğüm olmamasına rağmen- dönerken üç paket de yanımda götürdüm.

Mekong gezimizi akşam saatlerinde bitirdik ve yorgun argın Saygon’a döndük. Yolunuz Hindiçini’ne düşerse bu “başka” yaşam biçimini görmenizi tavsiye ederim. Tabii siz siz olun, sabah erken yollara düşün, yüzen pazar yüzüp gitmeden yakalayın :)

Bir kadeh "akrep şarabı" alır mıydınız?

2009-09-05T17:08:00.004+03:00

Önümdeki tuhaf şişeye bakıyorum.

Birkaç çeşit mahlukat ters takla atmış, içinde duruyor. Turistlere güzel görünsün diye şişeler büyüklüklerine göre dizilmiş, basamaklı bir tezgaha güzelce yerleştirilmişler.

Güneydoğu Asya’nın en ünlü afrodizyaklarından biri karşımda: Yılan ve akrep şarabı.

Afrodizyak etkisi bir tarafa, sağlığa çok faydalı olduğu iddia edilen bu içki başta Vietnam olmak üzere, Kamboçya, Tayland ve Japonya’da çok popüler.

Özene bezene hazırlanıyor. Tabii ihtimam göstermek lazım, zira sevişeceğiz derken zehirlenip Tahtalıköy’ü boylamak da var işin ucunda!

Yapımı şöyle: Özel olarak seçilen zehirli kobra yılanları ve büyük akrepler, önceden pirinçle mayalandırılarak hazırlanmış alkol oranı yüksek şarabın içine konuyor. Kobra yılanının zehri etanolün etkisiyle yok oluyor ve ortaya protein yönünden zengin bir içecek çıkıyor.

Uzakdoğu tadlarına bayılıyorum, yeni şeyler denemek istiyorum diyenler için geliyor: Şerefe! Cheers! Salut!...

Cu Chi Tünelleri

2009-08-30T19:44:00.007+03:00

“Vietnam Savaşı değil, Amerika Savaşı” diye düzeltiyor rehber soru soran turistleri.

Ben, siz, hatta dünyanın geri kalanı Vietnam Savaşı dese de Vietnamlılar -doğal olarak- Amerika Savaşı diye anıyorlar 1965-1973 arasındaki süreci.

Amerika’nın komünizm yayılmasın diye (bulaşıcı hastalık mı bu?) kalkıp dünyanın öbür ucuna asker gönderdiği, sekiz yıllık süreçte dört milyon sivili yok yere öldürdüğü, yenildiğini anlayınca napalm bombası atıp sadece yaşayanları değil doğacak olanları da yaraladığı, bir nesli ruh hastası yapan, hakkında yüzlerce film çekilen, acımasızlığın doruklarındaki savaş.

Saygon’a yaklaşık 70 km uzaklıktaki Cu Chi (Okunuşu: Ku Çi) Tünelleri’ndeyiz. Beş dolara aldığımız yarım günlük turla geldik. Rehber bir yandan savaşın adı konusunda bizi azarlıyor, bir yandan Vietkong gerillalarının ormanda nasıl saklandıklarını gösteriyor.

Bir görevli, içine bir insanın ancak çömelerek sığabileceği genişlikte çukurlardan birine girip gözden kayboluyor. “Bunlardan ormanda yüzlerce vardı” diyor rehberimiz.

Bu tüneller Vietnam-Amerika Savaşı sırasında meşhur olsa da, aslında Vietnamlılar’ın Fransız sömürgesinden kurtulmak üzere verdikleri bağımsızlık savaşı sırasında, 1948’de kazılmaya başlanmış. Sonra Amerikalılar gelince tünel ağı genişletilmiş, 250 km2’lik bir alanı kaplayacak kadar çok tünel kazılmış. Kazılmış diyorum, ama altını çizeyim, alet edevatla değil, elle kazılmış bu tüneller. Kısa bambu saplı kazmalarla, çıkan toprağı pirinç toplanan sepetlere doldurup atarak...

Burayı işgal etmeden önce Amerikalılar da tünellerin varlığından haberdarmış, fakat tam olarak nerede olduklarını bilmiyorlarmış. Bakın şu kaderin işine ki, koskoca güney Vietnam’da üslerini kura kura tünellerin neredeyse tam üstüne kurmuşlar. Amerikan üssü ile tüneller arasında yalnızca 7 km mesafe varmış.

Tünel deyince aklınıza birilerinden kaçmak için kullanılan geçitler gelmesin. İçinde insanların yaşadığı, 3 katlı yeraltı şehirlerinden bahsediyoruz. Cu Chi Tünelleri’nde savaşma ve çalışma alanları, mutfak, uyuma yerleri, kadın ve çocukların saklandığı bölümler, Saygon nehrine açılan gizli çıkışlar var.

Yaşam kolay değilmiş doğal olarak. Örneğin mutfakta yemek pişirildiğinde çıkan dumanı helikopterler görmesin diye şöyle yapıyorlarmış: Mutfağın en az 100 metre ilerisinde açtıkları bacanın birkaç santim üzerine bir kapak kapatıyor ve 12 adet delik açıyorlamış. Duman bir anda çıkmıyor ve hep yatay olarak dağılıyormuş.

Tünellerdeki oksijeni harcamamak için mum ya da kandil yakamazlarmış. Fenerler pille çalıştığı, pil bulabilmek için para lazım olduğu, bunlarda da para olmadığı için fener de kullanamazlarmış. Ee n’aparlarmış derseniz, karanlıkta otururlarmış.

Para olmayınca herşey tekrar tekrar kullanılmış. Amerikalılar bomba mı patlattı, ortalık sakinleştikten sonra etrafa saçılan parçaları toplar; eritip çivi, silah, kap-kacak, ne lazımsa üretirlermiş.

Hayatta kalmak karşılıklı geliştirilen taktiklere bağlıymış. Örneğin, tünellerin içindekilere oksijen sağlamak için açılan havalandırma delikleri bir süre sonra Amerikalılar tarafından fark edilip iz sürmek üzere eğitilmiş Alman köpekleri getirilince, Vietkong askerleri havalandırma deliklerinin hemen altında çili biberi yakıp köpeklerin burnunu paralize etmiş.

Bütün bunları dinledikten sonra, turistler geçebilsin diye genişletilmiş bir tünele girip 70 metre kadar emekleyerek ilerliyorum. Burasının genişletilmiş hali buysa, orijinal hali nasıldı acaba diye düşünmeden de edemiyorum. Bir iddiaya göre zaten turistleri gerçek tünellere götürmüyorlarmış, bunlar sonradan açılan sahte tünellermiş. Sahte ya da gerçek, bunlara ortalama bir Amerikan askerinin girmesine, Vietkong kovalamasına filan imkan ihtimal yok. Zaten o yüzden “tünel faresi” denen, kısa boylu, çelimsiz, ufak tefek ve çoğunlukla Avustralyalı ya da Yeni Zelandalı askerlerden oluşan bir grup çıkmış ortaya; tünellerin içine bunlar girip zehirli gaz basmış, bomba patlatmış. Savaş bittiğinde, 180.000 Viet Kong askerinden yalnızca 6.000’i hayattaymış.

“Vietnam küçük, ama gururlu bir ülkedir” diyor rehberimiz. “Gururluyuz, çünkü biz hiç savaş kaybetmedik. Çinliler geldi, yendik. Fransızlar geldi, yendik. Amerikalılar geldi, gene yendik.”
Şimdi bunu söylemesi kolay da rehber abla, 30 sene başını savaştan kaldıramamış olan nesle sorsak ne der acaba? Savaşma, seviş?

Video: Emrah Özgöktürk

Vietnam: Motoru olmayan sevgili bulamaz!

2009-08-21T22:00:00.007+03:00

“Bizde kasklar kullanma kılavuzu ile birlikte satılır” diyor rehberimiz.

Bugüne bugün iki adet kask sahibi bir kimse olarak düşünüyorum, bir kask kullanma kılavuzunda ne yazıyor olabilir? “Kafanıza geçiriniz!” mi?

30’larındaki kadın rehberimiz otoriter bir tavırla motor gibi anlatıyor: Polis kaskı olmayanın motorunu bir ay bağlıyormuş. O yüzden sürücüler zorla kask takmaya başlamış. Fakat yağmur ya da güneşten korunmak için herkesin şapka taktığı bu memlekette kimse şapkasını çıkarmıyormuş kask takacağı zaman, şapkanın üzerine takıyormuş. Bunu gören devlet mecburiyet koymuş, kaskların içine kullanma kılavuzu konacak ve “Şapkanızın üzerine takmayınız” yazacak!

“Yok artık!” diyorum içimden. Bizi Cu Chi Tünelleri’ne götürecek otobüsün içindeyiz. Kırkbeş dakikadır anayola çıkmak için şehir içindeki motor trafiğini yarmaya çalışıyoruz. Rehberin vıdı vıdısından bunalıp başımı camdan yana çeviriyorum. Belgin Doruk modeli güneş siperlikli, puantiyeli şapkasının üzerine kaskını takmış bir kadın yanımızdan geçiveriyor. Karşı şeritten beyzbol şapkasının siperliğini zar zor kaskının içinde çıkarmış bir amca ardından... Motosiklet diyarı Saygon’a hoşgeldiniz!

Bizim aşina olduğumuz adıyla Saygon, bugünkü resmi adıyla Ho Chi Minh City (Okunuşu: Ho Şi Min Siti)’deyiz. Phnom Penh’den yalnızca 35 dakikalık uçuşla geldik, ama 35 yıl ileriye ışınlandık sanki. Birden devir değiştirdik. Kalabalığı, trafiği, kozmopolit görüntüsü, bir yanda Gucci, Prada dükkanları ve Starbucks’ları, diğer yanda bitli turist otelleri ile bana pek bir İstanbul’u anımsattı burası.

Kamboçya’da çok motosiklet gördük zannetmiştik, meğer yanılmışız. Sekiz milyon nüfuslu koca şehir Saygon’da tam 4.000.000 adet motosiklet var. Bir başka deyişle, ehliyet yaşının altındakiler ve üstündekiler hariç herkes motorlu! Son yıllarda Çin’den gelen 250 dolarlık motorlar sayesinde caddeler dolmuş. Bilmiş ses tonlu gergin rehberimiz noktayı koyuyor: “Bu şehirde motoru olmayan sevgili bulamaz!”

Lafla anlatılacak gibi değil. Buyrun izleyin!

Video: Emrah Özgöktürk

10 Fotoğrafta Mardinli Çocuklar

2009-08-04T12:30:00.009+03:00

Mayıs'ta yaptığım Mardin gezisinden 10 tatlı kare...

Kamboçya'ya gidecekler için turistik tavsiyeler

2009-07-20T22:16:00.010+03:00

Geldik Kamboçya yazılarının sonuna... Son olarak bu güzel ülkeye gitmek isteyenler için birkaç tavsiye...

Kamboçya, dünyanın bir ucunda, egzotik bir ülke. Kulağa gitmesi çok zormuş gibi gelse de gerçek bunun tam tersi. Baştan şunu söyleyeyim: Türkiye’den Kamboçya’ya tur yapan bir-iki şirket var, ancak anlamsız şekilde pahalılar. İngilizce biliyorsanız gezinizi kendiniz organize etmeniz sizin faydanıza. Türk Hava Yolları’nın direkt Bangkok uçuşu var. O da olmadı, Singapur uçuşu var. Bangkok veya Singapur’a bir kere ayak bastınız mı, Jetstar ya da Air Asia gibi bölgenin ucuz havayollarından son derece uygun fiyatlara satın alacağınız biletlerle başkent Phnom Penh ya da Siem Reap’e kolayca ulaşabilirsiniz.

Kamboçya turizmi hızla geliştiği için, başta Lonely Planet olmak üzere rehber kitapların verdiği bilgilerin çoğu daha şimdiden eskimiş durumda. Aynı durum kitabını veya internetten notlarını okuduğum gezginlerin verdiği bilgiler için de geçerli. Belli ki fiyatların genel seviyesi son birkaç yıl içinde yükselmiş. Örneğin Phnom Penh’de Kraliyet Sarayı’nın giriş ücretine 3 dolar demiş Lonely Planet, oysa biz 6,25 dolar ödedik. Ne kadar yükselmiş desem de, fiyatlar biz Türkler için komik derecede ucuz. Azıcık bir bütçeyle burada günlerce gezmeniz mümkün.

Olmazsa olmaz görülmesi gereken yerler nerelerdir derseniz benim listem şöyle: Angkor Thom ve Angkor Wat tapınak şehirleri (ve bunların içinde daha önceki yazımda bahsettiğim tapınaklar). Phnom Penh’de Kraliyet Sarayı, adını zeminine döşenmiş gerçek gümüşten yapılma karolardan alan ve içinde binlerce pırlanta ile bezeli meşhur bir Buda heykeli barındıran Gümüş Pagoda, Tuol Sleng (S-21) Müzesi, Ölüm Tarlaları, şehrin sokakları ve pazar yerleri. Hepsini dolaşmak için en az 6 gün ayırın.

Kalacak yer konusunda hiçbir sıkıntı çekmeyeceğinizi söyleyebilirim. Her yer, farklı konfor ve fiyat seviyesinde pansiyonlarla/konukevleriyle dolu. Duşu, kliması ve sıcak suyu olan, iki kişilik düzgün bir oda için ödeyeceğiniz para ortalama 15 dolar. Önceden ayarlamanıza gerek yok, vardığınızda birkaç yer gezip odasını beğendiğiniz bir yeri tutmanız en iyisi.

Yemek konusunda açık fikirliyseniz Kamboçya bir cennet. Tutucuysanız da ağız tadınıza göre bir şeyler bulmak pek zor değil. Zaten milli yemek noodle her köşe başında. Yemeği sokak lokantalarında yerseniz ödeyeceğiniz para porsiyon başına 1 dolar. Ama her öğün sokakta yenmez, değişiklik şart. Lokantalarda başlangıçlar 1,5-3, ana yemekler 3-5 dolar arası. Porsiyonlar son derece doyurucu. Tadı bizim Efes’e benzeyen Kamboçya birası Angkor’u da bir deneyin.

Siem Reap - Phnom Penh yolu kitaplarda otobüsle 12 saat olarak geçiyor, oysa biz 5,5 saatte gittik. Yollar yenilenmiş, süre kısalmış, ama yine de biraz hoplamalı zıplamalı bir yolculuğu göze alın. Otobüsler biraz külüstür, ama kitaplarda bahsedildiği gibi “scum bus” da değil. Yollarla beraber otobüsleri de mi değiştirmişler, nedir? Şehir içi ulaşım için tuktuk kullanın. Fiyatı pazarlık edin ve iki tarafın da aynı fiyatta anlaştığından emin olun.

Pazarlık lazım, ama abartmayın. Fiyatların zaten inanılmaz ucuz olduğunu ve indirmeye çalıştığınız 1 doların karşınızdaki insan için, sizin için olduğundan daha önemli olduğunu hatırlayın. Kamboçyalılar güleryüzlü ve sıcakkanlı insanlar. Fotoğraf çekmek istediğinizde çoğu zaman sormanıza dahi gerek kalmadan size gülerek poz verdiklerini göreceksiniz. İngilizce turistik yerlerde yaygın olarak kullanılıyor, problem yaşamazsınız.

Kamboçya oldukça güvenli bir ülke. Hırsızlık, yankesicilik milli sporları arasında değil henüz. Fakat daha büyük bir problemleri var: Kara mayınları. Afganistan’dan sonra en fazla kara mayını döşeli ülke ünvanının Kamboçya’nın elinde olduğunu söyleyeyim. Halkın arasında kara mayınları yüzünden sakat kalmış insanlar göreceksiniz. Ancak turizmin etkisiyle Angkor bölgesi mayınlardan tamamen temizlenmiş. Ülkenin başka bölgelerindeki tarlalarda piknik yapmaya niyetiniz varsa bilemem, ama Angkor ve Phnom Penh’de elinizi kolunuzu sallayarak, gönül rahatlığıyla gezebilirsiniz. Tayland kadar olmasa da genç vücutlarla fuhuş maalesef buraları da sarmış. Sokakta yürürken iki adımda bir marihuana teklif edilmesini de olağan karşılayabilirsiniz.

Sarı humma, sarılık, sıtma gibi hastalıklar için aşı yaptırılmasını tavsiye ediyorlar. Ben yaptırmadım. Sineklerin pek ortalıkta olmadığı kuru mevsimde gidiyor olmama güvendim. Bolca Sinkov kullandım önlem olarak. Yağışlı mevsimde giderseniz aşı yaptırın. Sarı humma aşısı için Karaköy’deki İl Sağlık Müdürlüğü’ne gitmeniz gerekiyor.

Kamboçya Türkler’e vize uyguluyor. Girişte 20 dolar karşılığında vizenizi alabiliyorsunuz. Ancak asıl sürpriz çıkışta: Tam Kamboçya’dan ayrılacakken “Hop hemşerim, bi dakka, haracını vermeden nereye?” diyorlar. 25 dolar da çıkarken bayılıyorsunuz.

Son olarak genel bir ipucu: Lonely Planet’in tüm rehberleri, internet sitesinden cüzi bir ücret karşılığı indirilebiliyor. Benim tavsiyem, nedir ne değildir anlamak için rehber kitapları bir güzel okuyun, ama sonra sürüden ayrılın ve kendi bildiğinizi okuyun :)

İyi yolculuklar.

Same same but different

2009-07-13T22:19:00.007+03:00

Kamboçya'da günlük hayattan enstantaneler - No:5

Kamboçya’nın %95’i Budist. Epey dindarlar. Alçakgönüllülük, sakinlik, dinginlik, güleryüz ve nezaket Kamboçyalılar’ın ortak özellikleri. Birbirine sesini yükseltmek, bağırıp çağırmak, sinirlenmek, telaş etmek ya da gösteriş yapmak Budizm’den gelen bir öğretiyle “gelişmemişlik” kabul ediliyor.

Bütün evlerde, otellerde, lokantalarda, dükkanlarda; kısacası her yerde ama küçük, ama büyük bir sunak var. Mesela ışıl ışıl vitrini, düzenli rafları, bembeyaz dekorasyonu ve önlüklü elemanlarıyla son derecek hijyenik ve batılı görünen bir eczanenin orta yerinde, önüne bir tas haşlanmış pirinç bırakılmış rengarenk bir sunak görebiliyorsunuz. Sunakların süslemeleri de ayrı hikaye. Yanıp sönen yılbaşı ışıkları çok makbul. Tütsü olmazsa olmaz. Taze çiçek, meyva bırakmak adetten. Mum yakmak da yine geleneksel. Dileğiniz yerine gelsin, dualarınız kabul olsun diye meyvelerin arasına para da sıkıştırabilirsiniz.

Başlıca geçim kaynağı, turiste bir şey satmak. Satın alacağı malın kalitesini sorgulayan turiste hemen “same same” diye yapıştırıyorlar cevabı. Mesela dükkanda birşey gördünüz, sokaktaki satıcıda da var. E ne farkı var bunların diyorsunuz. “Same same”. İyi o zaman gidip dükkandan alayım. Cevap geliyor: “But different!” Bu ifade o kadar sembolleşmiş ki t-shirt’lere yazılıp satılacak kadar metalaşmış. Sokakta satın aldığınız herhangi birşey, su, ananas, ekmek, flüt ya da bilezik... fiks 1 dolar. Zannedersiniz Turizm Bakanlığı tarife ilan etmiş. Turistle ticaret o kadar hayati ki, kundaktaki bebeğe “one dollar” demeyi öğreten bir anne gördüm yahu!

Fakat şunu da belirtmeden geçmeyeyim, onca satıcı çocuğun peşimizde dolaşmasına karşın birinin bile ne laubalilik ettiğini gördük, ne kene gibi yapıştığını... Efendi efendi yanımıza gelip, önce mutlaka kendilerine takdim edip bizim de ismimizi öğrendikten sonra, ellerindekini isteyip istemediğimizi sordular. Hayır dediysek teşekkür edip gittiler. Bazıları “Tapınağı gezdikten sonra alırsınız belki” diye ısrar etti. “Belki” diye cevap verdiysem, “O zaman unutma, benden al, ben kırmızı şapkalıyım, adım da şu, seslenirsen hemen gelirim” diye hevesli hevesli ikna turuna devam etti. Bazıları başka türlü taktik geliştirmişti. “Üçtaş oynayalım, kazanırsam benden birşey al” diye geldi bir kız. Emrah kızın teklifini kabul etti, oyunu oynadı, kazandı. Kız bir kere daha oynamak istedi, yine Emrah kazandı. Üçüncü turda kız abisini çağırdı yanına, kafa kafaya verip uzun uzun tartıştılar, ama yenilmekten kurtulamadılar. Biraz moralleri bozuldu, mızıkır gibi oldular ama yine de 3-0’lık hezimete rağmen ne bacağımıza dolandılar, ne ağladılar. “Bir daha gelirseniz yine oynayalım, belki yeneriz” dediler. Henüz bozulmamışlardı. Kimbilir ne kadar sürecek bu durum? Turizm bu hızla gelişirse pek uzun değil herhalde...

Bir gözlemimi daha buraya yazmazsam içim rahat etmeyecek. “Ortalama” bir Batılı turistin ekonomik olarak azgelişmişliği kültürel olarak da azgelişmişlik zannettiğini, yoksul insanı dilenci yerine koyduğunu, toplumsal kural ve ritüelleri pek umursamadığını bu seyahatimde birkaç kere daha gördüm ve bu konudaki negatif görüşlerim pekişti. Kamboçya’da selamlaşmak önemli. Tıpkı bizim kültürümüzdeki gibi, verilen selamı almamak saygısızlık addediliyor. Rehber kitaplar özellikle uyarıyor turistleri bu konuda. Ben de oradayken dikkat ettim, bana selam verenlerle mutlaka göz teması kurmaya, selamına sözle ya da gülümseyerek karşılık vermeye. Gezerken bolca rastladığımız Amerikalı ve Avrupalı turistler ise nedense verilen selamları duymazlıktan geliyordu. Duymazlıktan gelmek hadi neyse, Phnom Penh’de bir kafede kitap satan bir çocuğa “Git başımdan” diye avaz avaz bağıran Amerikalı kıza -itiraf ediyorum- elimin tersiyle iki tokat çarpmamak için kendimi zor tuttum.

Öfkemi dindirmek için Budist mi olsam ne yapsam?

Khmer altyazılı karaoke

2009-07-13T21:52:00.003+03:00

Kamboçya'da günlük hayattan enstantaneler - No:4

Khmer alfabesi, biz zavallı latin alfabesi kullanıcılarının imkanı yok çözemeyeceği şaheserlerden. Hani Çin alfabesini zor biliriz, ama hiç değilse harfler eve, kuşa, balığa, tapınağa, şuna buna benzer... Biraz hayalgücü ile yol almak mümkün gibidir. Khmer alfabesi ise zorlu. Yazımı pek ağdalı olduğu gibi kelimeler arasında boşluk da verilmiyor. Anla anlayabilirsen.

Siem Reap’ten Phnom Penh’e dönen otobüsteyiz. Otobüsün içindeki televizyondan niyeyse karaoke yayınlanıyor. Şarkılar Khmerce pop. Bollywood filmlerindeki şarkıların biraz daha stilize edilmiş, biraz daha batılı versiyonu oluyor bu müzik türü. Bir süre inat edip altyazıdan Khmer alfabesini sökmeye çalışıyorum, ama bırakın alfabeyi, ilaç niyetine bir tek adet harfi bile çıkartamıyorum. Şarkıcı dizenin sonunu “Aaaa” diye uzatıyor mesela, bunun karşılığı olarak ekranda 4 farklı harf yazıyor. Buyur buradan yak.

Kamboçyalılar’ın İngilizcesini de dikkatle dinlemek gerekiyor. Nedendir bilinmez, kelimenin son harfini mutlaka yutuyorlar. Siz oradan alıp cümlenin sizde yarattığı çağrışımlarla doğru orantılı olarak tamamlayacaksınız kelimeyi. “Turi” diyorsa sizden bahsediyordur turist olarak. “Ray” diyorsa pirinç. İlk gün bizim Yan, “lan, lan” deyip duruyor. “Lan deme lan!” cümlesi zihnimden geçerken anlıyorum ki Yan öğle yemeği saatinden bahsediyor.

Sonuç olarak neymiş, kaç insan o kadar lisan.

Kamboçya'da yemek yemek

2009-06-28T17:18:00.023+03:00

Kamboçya'da günlük hayattan enstantaneler - No:3

Güneydoğu Asya’da yemek sokakta yeniyor. Hem de günün herrrr saati. Şöyle örnek vereyim: Sabah 5’te havaalanına yetişmek için Saygon’da sokağa çıktığımda, tüm kaldırım lokantalarının yemek yiyen insanlarla dolu olduğunu gözlerimle gördüm. Tekrar ediyorum, sabah 5’te!

Kamboçya da istisna değil. Her kaldırımda, her köşe başında, her çıkmaz sokakta masaların kurulmuş, taburelerin de etrafına atılmış olduğunu görmeniz son derece olağan. Üstelik boş tabure bulmak da zor. Kaldırım lokantalarını şöyle tarif edeyim: Herhangi bir kaldırımın caddeye yakın tarafına üzeri muşamba kaplı plastik masa sandalyeler konmuş. Bunların arkasında, en fazla 1 metrekare yer kaplayan, bizim nohutlu pilavcıların tezgahlarına benzeyen camlı seyyar bir tezgah var. İçinde birkaç farklı çeşit noodle ve et, tavuk, tofu, karides, midye, kalamar, sebzeler duruyor. Siz noodle’ınızı hangi malzemeyle yemek istediğinizi ve pişirme biçimini söylüyorsunuz. Örneğin tavuklu kızarmış noodle, karidesli haşlanmış noodle gibi. Cam tezgahın arkasında, daha kuytu bir köşede bulaşık bölümü var. Bir kap detarjanlı suyla bir kap durulama suyundan ibaret burası. Bakınca hangisinin hangisi olduğunu söylemek de zor :) Ben Siem Reap’te böyle bir sokak lokantasında afiyetle pek leziz bir tavuklu noodle yedim, 1 dolar verdim. Değişik tadlara mesafeli ya da çok hijyenik biriyseniz, size Asya’da allah kolaylık versin.

Değişik tadlar demişken, örnek olsun diye anlatayım: Siem Reap’te bir akşam önümüzde giden tuktuk’un arkasında bir lokantanın reklamını gördük. Cambodian BBQ isimli mekanın spesiyelleri şöyleymiş: Timsah, yılan, devekuşu, kanguru... Diğerleri tamam da kanguruyu ilk defa duydum valla!

Phnom Penh’de bizim Kadıköy’deki eski Salı Pazarı’na benzer bir pazarda dolaşıyoruz. Üstü tente ile tamamen örtülmüş, içinde çantadan ayakkabıya, meyve-sebzeden mücevherata ne ararsanız satılan bir pazar burası. Salı Pazarı’ndan tek farkı, içinde dolaştığınız sokakların gerçekten çok dar, ancak iki insanın yanyana geçebileceği kadar olması. Üstü de kapalı olduğundan bir tünelde ilerliyormuşsunuz hissi veriyor. O sıkışıklıkta ilerlerken bir kavşağa geldik. Bir baktık, o daracık yere bir Kamboçyalı teyze tezgahı kurmuş, etrafına da minik tabureler dizmiş, tencerede bir et yemeği pişirmiş, onu satıyor. Biraz ilerledik, bir sonraki kavşakta çantaların, ayakkabıların ortasında bir tezgah daha. Bu sefer biraz daha büyük. Üzerinde ben diyeyim 30, siz deyin 40 tencere. Kırkında da birbirinden farklı “birşey”. Üşenmedim, her tencereye ayrı ayrı baktım. İnanılır gibi değil ama, tek bir kabın bile içinde ne olduğunu anlayamadım!

Yine Phnom Penh’de sokaklarda geziyorum. Kaldırımda yanyana pişirmeye durmuş teyzeler. Biri yumurta haşlamış, ki haşlanmış yumurta buraların en sevilen yiyeceklerinden. Biri krep gibi birşey yapıyor. Bir başka tezgahta kızarmış kuş! Hangi kuş diye sormayın, bilmiyorum :) Biraz daha ilerleyince, koca koca ızgara kalamarlar. Ama öyle bizim alışkın olduğumuz gibi halka halka değil buradaki kalamarlar. Hayvanı olduğu gibi ortadan ikiye ayırıp şişe geçirmişler. Hafif kızartıp tezgaha koymuşlar. Yemek istediğinizde hızlıca iki kere mangalda döndürüp ısıtıyor, öyle veriyorlar.

Kurutulmuş yiyecekler de çok revaçta. Özellikle domuz eti, büyük boy balıklar ve kalamar. Yalnız bunların kokusu bayağı ağır. Siem Reap-Phnom Penh arası otobüs yolculuğumuz sırasında koltuk komşumuz bir mola yerinden kurutulmuş et satın aldı, otobüs kendinden geçti :)

Bir de buraya özgü meyvalardan bahsetmek lazım. Kiviyi, ananası, kumkuatı, misket limonunu kendi memleketimizin meyvası sayacak kadar iyi biliyoruz artık. Ama itiraf ediyorum, ben mangoyu papayadan, avokadoyu hindistancevizinden ayırmayı daha yeni yeni beceriyorum. Halbuki Güneydoğu Asya’nın meyveleri bunlarla bitmiyor. Çingene pembesi tuhaf dikenli kabuğu ile adını pek güzel hak eden ejderha meyvesi (dragon fruit), şahsen benim favorim olan dışı kirpi derisi gibi sık dikenli, içi kabuksuz yeşil üzüm gibi etli ve mayhoş rambutan (Vietnam’daki adıyla chom chom), dilimlenince yıldız şeklini alan karambola... Adını bir türlü öğrenemediğim, kavun boyutundaki greyfrutları ve kabak çiçeği-kiraz karışımı physalis’i de unutmayalım. Bizde baharatçıda bulunan zencefilin buralarda meyve tezgahlarında taze taze yer aldığını, muzun hevenkiyle satıldığını, buranın insanı zorlayan nemi ve sıcağına karşı en güzel çözümün dilimlenmiş taze ananas yiyip buz gibi hindistancevizi suyu içmek olduğunu da ekleyeyim.

Bütün bu sokakta yemek kültürünün yanında, bildiğimiz tarz, dört duvarlı lokantalar da var tabii. Sokakta 1 dolara yediğiniz yemeği daha düzgün bir ortamda 3-4 dolara yiyorsunuz. Khmer mutfağı Tay ve Çin mutfağının bir karışımı gibi. Köri ve acı bolca kullanılıyor. Deniz mahsülleri ve tofu çok tüketiliyor. Tofu neyin nesidir diyenler için kısaca açıklayayım: Soya fasülyesinin püre haline getirilip haşlanmasıyla yapılan, bana göre biraz tatsız tutsuz, gereksiz bir yiyecek. Nedense çekik gözlüler bu tofunun hastası. Hele Vietnam’da neredeyse her yemeğe tıkıştırıyorlar. Sonradan öğrendiğime göre tofunun kalorisi neredeyse sıfırmış, hiç yağ içermezmiş. Herhalde diyorum, hiç durmadan yemek yiyormuş gibi görünen bu insanlar fidan gibi vücutlarını bu tofuya borçlular!

Benim gibi uzakdoğu yemeklerini sevenler için Kamboçya bir cennet. Biraz cesaret ve “açıkfikirlilik” başka yerde bulamayacağınız yeni tadları keşfetmenizi sağlar. Gerçi ben yeterince açıkfikirli davranıp bir böcek yemeden döndüğüm için çok kızgınım kendime, ayrı. Siz siz olun, örümcek olsun, çekirge olsun, tatmadan gelmeyin :) Afiyet olsun.

Bu bir benzin istasyonu!

2009-06-20T14:22:00.017+03:00

Kamboçya'da günlük hayattan enstantaneler - No:2

Kamboçya’da milyonlarca motosiklet ve tuktuk var. Trafik neredeyse tamamen bunlardan oluşuyor. Şehir merkezinde az da olsa binek araba, minibüs, kamyonet görüyorsunuz, ama taşrada sadece motorlar var.

O kadar motor suyla gitmiyor tabii. Fakat görünürde benzin istasyonu yok. Ne şehirde, ne şehirlerarası yollarda, ne de çok turistik ve 5 yıldızlı otellerle dolu Siem Reap’te bir tek adet bile benzin istasyonu yok!

Nedenini, bizim tuktukçu Yan elli metrede bir yol kenarında gördüğümüz tahtadan derme çatma çakılmış tezgahlara yanaşınca anladık. Benzin şişede satılıyor. Johnny Walker şişeleri 1 litre, Sprite şişeleri 2 litre. Fiyatı da “sudan ucuz”. Biz litrelik suya 1 dolar verirken, Yan bir Johnny Walker’ı yarım dolara aldı.

Bu “şişeden benzin istasyonu” konsepti taşrada bol bulunurken, bunun bir boy büyüğü diyebileceğimiz “bidondan benzin istasyonları” da şehir merkezlerinde görülüyor. Bidon-istasyonlarda hizmet çeşitleniyor da: Kompresör var, lastiklerinizi şişirebiliyorsunuz.

Motosiklet Kamboçya’nın toplu taşıma aracı. Otobüs, minibüs, dolmuş, tren diye birşey yok, motosiklet var. O yüzden bir motorda birden fazla kişi görmeniz normal. Çoluk çombalak bütün aile küçücük bir scooter’ın tepesine doluşup yollara düşüyor. Gözlemlerime dayanarak söylüyorum, ortalama yolcu adedi en az 4! Eşya ve yük taşımak için de en sevilen araç motor. 2mx2m’lik pencere camı taşıyanı da gördük, gardırop taşıyanı da...

Trafik gerçekten alem. Teoride sağdan, pratikte her yönden akıyor! Ters yöne girmek, kavşaklarda dönüşü içerden almak, sonra yolu ortadan diklemesine bölüp karşı şeride geçmek gibi aktiviteler son derece doğal. Şaşırtıcı olan, kimse kimseye çarpmıyor. Kimse kızmıyor, bağırmıyor, küfretmiyor. Ani frenler, acı korna sesleri duyulmuyor. Herkes paşa paşa yolunda gidiyor. Zaten kaza falan da olmuyor.

Bir başka alem, sayısı az da olsa binek arabalar. Kamboçya’da trafik sağdan, ama arabaların direksiyonlarının kimi sağdan, kimi soldan :) Çünkü çoğu Tayland’dan alınmış, orada da trafik İngilizler’den kalma alışkanlıkla soldan aktığı için direksiyonlar sağdaymış. Sağdaki direksiyonda otururken öndeki arabayı sollamaya çalışanları düşünün artık! Gerçekten nefis.

Ve son bomba: Trafik işaretleri. Trafik bu kadar kendine özgü olunca, işaretleri de ona göre oluyor tabii. Aşağıdaki fotoğrafı tuktukla giderken çektim, pek net değil. Ama anlamı net: Dikkat, fil çıkabilir!

Güzel ülke Kamboçya’dan sevgilerle.

Tanıştırayım: Kakalak!

2009-06-17T20:32:00.012+03:00

Kamboçya'da günlük hayattan enstantaneler - No:1

Phnom Penh'de dolaşıyoruz, karşımıza "böcekçi" çıktı!

Bir sepette çekirge, bir sepette örümcek, birinde de bildiğiniz kakalak!... Ha bir de mini boy böcekler var, onları almak isteyince küçük bir poşete koyup veriyorlar, kuruyemiş gibi çıtır çıtır yiyorsunuz.

Hadi afiyet, yağ, bal, şeker olsun :)

Kamboçya’nın Kanlı Yüzü: Pol Pot ve Kızıl Khmerler

2009-06-15T00:44:00.015+03:00

Kamboçya, tarihi boyunca savaşıp durmuş. Bunda pek bir tuhaflık yok elbette. İnsanlık tarihi neredeyse savaşmaktan ibaret olduğundan...

Ancak 1975-1979 yılları arasındaki dönem, dünya savaş literatürüne “özsoykırım” tabirinin geçmesine yol açacak kadar kanlı, insafsız, akla ziyan geçmiş.

Önce biraz tarih dersi: 1864’te Fransızlar bölgeye gelmiş, Kamboçya ve Vietnam topraklarını sömürge olarak yönetmeye başlamış. Taa ki 1953’e kadar. Yalnız nedense bütün kaynaklarını Vietnam için kullanmışlar. Vietnam’da okullar, yollar, hastaneler, fabrikalar inşa edilirken -Fransız yöneticiler otursun diye kolonyel tarzda evler yapılması dışında- Kamboçya’ya ne altyapı ne üstyapı, hiçbir yatırım yapılmamış. O yüzden bugün Vietnamlılar onca savaşa, onca bağımsızlık mücadelesine karşın Fransızlar’dan saygıyla bahsederken, Kamboçyalılar müthiş buruk bir edayla yüzlerini buruşturuyor.

Fransızlar’dan paçayı kurtardıktan sonraki 15 yılı, kralları Sihanouk yönetiminde huzurlu ve kazasız belasız geçiren Kamboçya, 60’ların sonunda kendini Vietnam-Amerikan Savaşı içinde bulmuş. Dünyadan komünizmi silmeye ant içmiş Amerika, buralara kadar gelmişken Kamboçya’daki solcuları da temizlemeye karar verdiğinden, ülkeyi bol bol bombalamış. 1970’te Kamboçya Kralı Sihanouk Pekin’e kaçmak zorunda kalmış. Kendisini krallığa geri döndürmesi için, biraz da Çinliler’in zoruyla, o sıralarda küçük bir grup olan ve kendilerine Kızıl Khmerler diyen komünist gerillaları desteklemiş (Hatta bazı kaynaklara göre Kızıl Khmerler’i Sihanouk kurmuş). Halk da, çok sevdikleri ve yarı tanrı muamelesi yaptıkları kralı geri döndürecek diye Kızıl Khmerler’i destekleyince, birkaç sene süre çatışma ve mücadeleden sonra 1975’te, Kızıl Khmerler Phnom Penh’e girmiş.

Giriş o giriş. Sonrası bir cinnet, canilik ve manyaklık süreci.

Bu sürecin baş aktörü de Kızıl Khmerler’in lideri, Fransızlar’ın taktığı adıyla Pol Pot. Ya da gerçek adıyla Saloth Sar.

Pol Pot Paris’te Sorbonne’da okur, Kamboçya’ya dönüşünde öğretmenlik yapar. Sonra nasıl olduysa (hikayenin bu kısmı biraz karanlık) Kızıl Khmerler’in liderlik koltuğuna oturur. Paris’teyken radikal Marksizm ile tanışan Pol Pot’a göre, Kamboçya’nın gerçek bir ekonomik ve siyasi bağımsızlık kazanabilmesi dış dünyadan izole edilip kendi kendine yeterli bir tarım ülkesi olmasına bağlıdır.

Phnom Penh’i ele geçirir geçirmez kafasındaki bu düzeni hayata geçirmek isteyen Pol Pot, şehirleri lağvedip buradaki meslek sahibi, eğitimli nüfusu kırsal alanlara gönderir ve pirinç tarlalarında çalışmaya zorlar. Polis, öğretmen, doktor ya da mühendis... Herkes ama herkes tarım işçisi olacaktır bundan sonra. Tüm okulları kapatır. Özellikle eğitimli nüfusun adam edilmesi, yani bu yeni düzene inanıp bağlılık göstermeleri için beyinlerinin yıkanması çok zordur. O yüzden komünist rejime karşı olduklarını itiraf ettirdikten sonra öldürülmeye başlanırlar. Hatta 1700 kişiyi sırf gözlük taktıkları için öldürür. Gözlük taktıklarına göre çok okuyan adamlardır bunlar, okuyan adam lüzumsuzdur, hatta tehlikelidir.

Bu kadar çok adamın öldürülmesi de kolay iş değildir. Sistematik olmayı gerektirir. Bir de yer lazımdır bu işe. Okul binaları işkence merkezlerine dönüştürülür. Buralarda işkence edilenlerin ölme vakti gelince şehir dışındaki tarlalara gönderilip infaz edilir ve toplu mezarlara gömülürler.

İşkence etme ve öldürme işini de birilerinin yapması lazımdır. Çocuklar toplanıp beyinleri yıkanır. Bir süre sonra kendi anne babaları öldürtülür bu çocuklara. Rejime gerekli askeri güç de böylece sağlanmıştır.

Dört yıl devam eden bu süreçte yaklaşık 2 milyon Kamboçyalı ölür. O yıllarda Kamboçya’nın nüfusu zaten 6 milyondur! İnanılması çok güç, ama bir lider ülkesinin nüfusunun üçte birini yok etmeyi becermiştir. Dünya tarihinde, aynı etnik kökenden, aynı siyasi görüşten, aynı din ve mezhepten olan vatandaşını öldüren başka bir yönetim yoktur.

Bu detayları bize, Phnom Penh’deki Tuol Sleng, ya da diğer adıyla S-21 Müzesi’nin rehberlerinden biri anlattı. Eski bir lise olan Tuol Sleng, Pol Pot döneminde hapishaneye çevrilmiş ve 17.000 kişi burada işkence görmüş. Kendi büyükbabası da onlardan biriydi.

Bütün dinlediklerime rağmen olan biteni algılayamadım. Rehbere sormak ihtiyacı hissettim:

-“Tamam, söylediklerinizin hepsini dinledim, ama yine de anlayamadım: Askeri güç zaten Pol Pot’un elindeydi. Halk da onları destekliyordu. Zaten ne isterse yaptırabilirdi. Bunca insanı öldürmek niye? Hadi diyelim öldürecek, hepsini kurşuna dizip vurup kurtulacağına, bu işkence merkezleri, (hepsini size bu yazıda anlatmadığım) bu düzenekler, bu zahmet niye?”

Rehberimizi hafifçe gülümsedi.

-“Keşke bilsek” dedi. “Yeni bir düzen kurulabilmesinin ancak yeni bir neslin eğitilmesi ile mümkün olabileceğine inanıyordu. O yüzden mevcut nesli ortadan kaldırmak gerektiğini düşünüyordu. Bu yüzden bir temizlik hareketi yaptığını düşünüyoruz. Ama sorularınızın cevabını bilmiyoruz. Ve hiçbir zaman da gerçeği öğrenemeyeceğiz. Biliyorsunuz Pol Pot 1998’de yargılanmadan öldü”.

Angkor’da bir öğle yemeği sırasında Yan, büyükbabası ve büyükannesinin Kızıl Khmerler tarafından öldürüldüğünü anlatmıştı. Demişti ki, “Kamboçya’da ailesinin bir ferdi Kızıl Khmerler tarafından öldürülmemiş hiç kimse yoktur”.

Phnom Penh’e iner inmez dikkatimi çekmişti, her yer genç insan kaynıyordu. Genç aileler, küçük çocuklar... Ne kadar cıvıl cıvıl diye düşünmüştüm. Tuol Sleng’i ziyaret ettikten sonra jeton düştü: Memlekette yaşlı insan yoktu yahu! Hakikaten bir nesil yok olmuştu.

Tuol Sleng'deki sınıfların içine kiremit tuğla ile 2 metrekarelik hücreler örmüşler. Hücrelerin kapısı yokmuş, ayaklarından demir kıskaçlarla yere bağlanıyormuş tutuklular. Bana göre asıl tuhaf olan, buraya giren her bir insanın kaydının tutulmuş olması. Buraya getirilen tüm tutukluların cepheden ve profilden fotoğrafları çekilmiş. Kadınlar, erkekler, çocuklar... Evet, çocuklar. Çocukların ne işi varmış tutuklu olarak diyorsunuz haliyle. Cevap: Anne babası öldürülen çocuklar büyüyünce intikam almaya kalkarlar diye onları da tutuklayıp öldürmüşler.

Kamboçyalılar’ın haricinde 10 tane de yabancı uyruklu insan ölmüş burada. Çeşitli meslek ve milletlerden olan bu 10 kişiden birinin CIA ajanı olduğundan şüphelenen, ancak hangisi olduğunu kestiremeyen Pol Pot, hepsini birden temizleyip kafasını boş yere meşgul etmemiş.

Şimdi o fotoğraflar müzeye dönüşen bu binada sergileniyor.

Tuol Sleng’den çıktığımızda hepimiz dağılmıştık. Bunda rehberimizin payı olduğu kadar, aynı günün sabahında Ölüm Tarlaları’nı ziyaret etmiş olmamızın da etkisi vardı tabii. Tarlaların üstüne müze fazla gelmişti.

Ölüm Tarlaları, Phnom Penh’in 14 km dışında yer alıyor. Fazla anlatmayacağım, çünkü insanın morali bozuluyor.

Sizi koca bir anıt karşılıyor. Uzaktan ne olduğu pek anlaşılmayan bu anıtın içini yaklaşınca görüyorsunuz. Ölüm Tarlaları’nda tesbit edilen 129 toplu mezardan 89 adedi açılmış ve burada akla hayale sığmayan yöntemlerle hayatına son verilen Pol Pot kurbanlarına ait 9.000 kafatası çıkarılmış. Anıtın içinde bu 9000 kafatası kat kat raflarda sergileniyor.

Kamboçya’ya yolunuz düşerse, sakın bazı turistlerin yaptığı gibi sadece Angkor’u gezip dönmeyin. Phnom Penh size, Kamboçya’yı daha iyi anlamanız için acı hatıralarını sunacak.

Acıların yanında çok tatlı, ilginç ve acaip yanlarını da sunacak tabii. Bunlar da ayrı bir yazıya... :)

Muhteşem Angkor!

2009-06-07T22:41:00.012+03:00

Phnom Penh’den yola çıkıp çukurlara gire çıka, korna sesleri dinleye dinleye, ama yine de yorgunluktan uyuklaya uyuklaya geçen 5,5 saatten sonra akşam karanlığında Siem Reap’e vardık.

Siem Reap, daha düne kadar kimsenin adını sanını bilmediği küçük bir kasabayken, Kamboçyalılar’ın bu bölgedeki tapınakların turizm potansiyelini keşfetmesiyle bomba gibi patlamış. Beş-altı yıl önce yalnızca 3 (yazıyla üç) otelin olduğu kasabada bugün 200’den fazla otel var. Hem de ne oteller! Bir ihtişam, bir debdebe, bir şaşaa! Kendinizi Kamboçya’da değil, Las Vegas’ta zannedersiniz, o derece.

“Yenilmiş Siyam” manasına gelen Siem Reap, adının anlamıyla Taylar ve Kamboçyalılar arasındaki sevgi dolu tarihsel ilişkiyi de özetliyor. Tayland ve Kamboçya, bugün iki ülkenin sınırında bulunan bazı tapınaklar için hala “Orası benim. Hayır efendim benim.” şeklinde özetlenebilecek gergin bir ilişki sürdürüyorlar. Bu komşuluk işleri dünyanın her yerinde aynı anlayacağınız.

Otobüsümüz bizi toz toprak bir yerde bıraktı. Elinde ismimin (hem de doğru!) yazılı olduğu bir kartonla adamımız Yan Keo bizi bekliyordu. Yan Keo kim mi? Bizden 2 ay önce buralara gelen arkadaşlarım Ezgi (Yalın) ve Jale (Uzma)’nin kiraladığı “tuktuk”un sahibi.

Tuktuk, basitçe “motosikletli fayton” diye tarif edilebilecek Uzakdoğu’nun en yaygın ulaşım aracı. Hem ucuz, hem hızlı, hem bu sıcak havada püfür püfür. Angkor çok büyük bir alan olduğu için yürüyerek gezmek söz konusu değil. Bisiklet kiralamak mümkün, ancak dört kişilik bir grup olduğumuzdan bizim için tuktuk ideal. Gelmeden mail’leşip günlüğü 12,5 dolara anlaştık, bizi Yan gezdirecek.

Yan çok bagajımız vardır zannedip bizi almaya tuktuk yerine otomobille gelmiş. Birer sırt çantasıyla karşısına çıkınca biraz hayalkırıklığına uğradı. Kalacak bir yer bulmak üzere arabaya doluştuk. Birkaç “guesthouse”, yani otel görünümlü pansiyon gezdik. Yeni açılmış, temiz bir yer bulduk. Çift kişilik oda için geceliği 15 dolar ödeyip yataklarımıza kavuştuk. Sabah erkenden Ankgor’a gitmek üzere Yan’la sözleşip ayrıldık.

Angkor, 802-1432 yılları arasında, yani 600 yıldan fazla bir süre, Khmer İmparatorluğu’nun başkentliğini yapmış. Bu dönemde Angkor dünyanın en büyük kentlerinden biriymiş, Londra’da 50.000 kişi yaşarken Angkor’un nüfusu 1.000.000 imiş. Kanallar ve yapay göllerle sulanan verimli topraklarda bütün bölgeyi doyuracak kadar pirinç üretilir, pirincin getirdiği para ile tapınak yapılırmış. Fakat tanrıları memnun etme meselesini o kadar abartmışlar ki, elde avuçta ne varsa öncekilerden daha görkemli tapınaklar inşa etmek için harcamışlar. Evler, kamu binaları, hatta saraylar bile ahşaptan yapılırmış, tapınak yapmak için lazım olan taşlar harcanmasın diye. Bütün kaynaklarını taşa yatıran imparatorluk, Tay ordusunun bıkmadan saldırması karşısında gün gelmiş çökmüş. Ondan sonraki 400 yıl boyunca bu topraklar Tay ve Vietnam krallıklarının elinde kalmış, Kamboçya haritadan silinmenin eşiğine gelmiş.

Khmer İmparatorluğu yıkıldıktan sonra nedense Angkor unutulmuş, yoğun ve arsız bitki örtüsü her yeri kaplamış. Tapınaklar ormanın içinde yüzyıllarca sessiz sedasız beklemişler. Derken Fransızlar sömürge kurmak üzere 1864’te bölgeye gelmiş. Henri Mouhot isimli gezginin kitabında buradan bahsetmesiyle gözler açılmış. 1908’de kazılar başlamış. Kazı dediysem, bizde olduğu gibi toprağı kazmaktan ziyade bitki örtüsünü söküp kaldırmayı anlayın. Fransızlar, üzeri örtülmüş yapıları ortaya çıkarmış, ağaç köklerinin ayırdığı parçaları birleştirmiş, yıkılanları ayağı kaldırmışlar.

Her ne kadar Fransızlar ortaya çıkardıysa da dünyanın Angkor’u öğrenmesi için biraz daha zaman geçmesi gerekti. 90’lara kadar Kamboçya’dan iç savaş eksik olmadığı için ülkede turizm diye birşey de yoktu. UNESCO’nun 1992’de burayı “Dünya Mirası Listesi”ne alması ilk adımdı. 1998’de Kızıl Khmerler’in tarihe karışmasıyla rahata ve huzura eren Kamboçya, nihayet ülkeyi kalkındırmak için çalışmaya ve Angkor’u dünyayla paylaşmaya fırsat bulabildi. Uzun lafın kısası, inanılması zor ama, ortalama bir dünya vatandaşının daha 10 sene öncesine kadar bu muhteşem tapınakların varlığından haberi bile yoktu. Mars’a maymun gönderdik, ama dünya üzerinde bilmediğimiz daha ne çok yer var!

Bilmediğimiz yerleri öğrenecek olmanın heyecanıyla sabah erkenden Yan’ın tuktuk’una atlayıp Angkor’a doğru yola koyulduk. Şehir sabah 05.30’da açılıyor, akşam 17.30’da kapanıyor. Maksimum ziyaret süresi için erken kalkmak şart! Hoplamalı zıplamalı bir yarım saatten sonra giriş biletimizi alacağımız gişelere geldik. Angkor’u gezmek için 3 bilet seçeneği var: Günlük, üç günlük ve bir haftalık. Gitmeyi düşünenler için hemen söyleyeyim: Bir gün kesinlikle yetmez, ‘highlight’ları görmek için en az iki güne ihtiyacınız var. Şöyle koşturmadan rahat rahat gezeyim derseniz üç gün iyidir. Bir haftanız varsa, büyük küçük demeden her tapınağı ziyaret edebilir, her köşeye girip çıkabilirsiniz. Biz Angkor’a iki gün ayırmıştık. O yüzden üç günlük bilet almak üzere kameraya sırıttık. Fotoğrafımızın basılı olduğu bilet, adambaşı 40 dolar karşılığında, anında hazır oldu. Ziyaretimiz boyunca tapınakların girişinde bekleyen görevlilere bileti gösterip geçtik.

Angkor’da yüzlerce tapınak var. Bunlardan benim gördüklerim (dolayısıyla size de tavsiye edeceklerim) şunlar:
1. Bayon
2. Angkor Wat
3. Baphuon
4. Phineamakas
5. Filler terası
6. Leper King terası
7. Ta Phrom
8. Phnom Bakheng
9. Banteay Srei (Lady Temple)
10. Mebon
11. Ta Som
12. Preah Neak Pean
13. Preah Khan

Bu listedeki her bir tapınak ayrı ayrı anlatılmayı hak ediyor, ancak sizi fazla sıkmamak için sadece dört tanesinden bahsedeceğim.

Bayon, benim Angkor’da en çok etkilendiğim tapınak oldu. 54 adet kuleden oluşan bu tapınağın her kulesi Khmer İmparatorluğu’nun bir eyaletini simgelermiş. Bugünkü Kamboçya topraklarının bu eyaletlerden 20’sini kapsadığını düşünürsek, Bayon’un Kamboçyalılar’a bir zamanlar ne büyük bir devlete sahip olduklarını hatırlattığını söylemek yanlış olmaz. Her bir kulenin dört tarafında dört ayrı surat heykeli var. Hepsi birbirinden farklı. Gözleri kapalı gülümseyen 216 tane dev surat size bakıyor. Sanki taşlar sizi izliyor. Uyarıyorum, bir tuhaf olacaksınız. Gerçekten muhteşem!

Angkor Wat. Dünyanın bilinen en büyük dini yapısı. Büyüklük bir yana, kozalak şeklindeki kulelerinin ilginç mimarisiyle “eşsiz”. Haliyle ülkenin simgesi. Beş kuleden oluşan görüntüsüne Kamboçya’nın her köşesinde, hatta bayrağında bile rastlıyorsunuz. Bir hindu tapınağı olan Angkor Wat’ın kulelerinin dördü bir kare oluştururken, beşinci ve en büyükleri bunların tam ortasında, 55 metre yükseğe uzanıyor. Bana göre asıl etkileyici olan, bu tapınağın inşa edildiği yerin sonradan yapılan ‘kare’ şeklinde bir su kanalıyla çevrilmiş olması. Tapınağa suyun içine inşa edilmiş bir yoldan yürünerek gidiliyor. Ölmeden görülmesi gereken bilmemkaç şey listenize mutlaka koymanız gerek!

Banteay Srei ya da diğer adıyla Lady Temple yine bir Hindu tapınağı. Bir tanrıçaya adandığından değil, inşa edenlerin kadın olduğundan şüphelenildiği için bu adı almış. Kimin yaptığı aslında bilinmiyor, ancak tapınaktaki işlemeler öyle ince, öyle zarif, öyle narin ki... Böyle bir güzelliği erkekler yapmış olamaz, onların kaba elleri bu ince işleri çıkartamaz diyerek varmışlar bu kanıya. Ben söyleyenlerin yalancısıyım. Dışarıdan ilk bakışta kendisini hiç belli etmeyen, hiçbir ihtişamı olmayan bu küçücük tapınağın değerini yaklaşınca anlıyorsunuz. Pembe kumtaşından yapılmış incecik süslemeleri nedeniyle Angkor’un artistik zirvesi kabul ediliyor Banteay Srei. Diğer tapınaklardan oldukça uzak bir bölgede yer aldığı için herkes gitmiyor. Yan da bizi götürmek için ekstra para istedi zaten. Olur da yolunuz düşerse üşenmeyin, mutlaka görün.

Son olarak Ta Phrom. Angelina Jolie’nin Lara Croft’unu (Tomb Raider) izleyenler hatırlayacaklardır. Filmde bazı ipuçlarının peşinden dünyanın bir yerlerine gidilir, ağaçların ele geçirdiği tapınaklar bulunur, bunların içinde sırlar aranır falan. Buyrun, filmin çekildiği tapınak burası. Üstelik filmdeki etkileyiciliğinden eksiği yok, fazlası var. Az bile göstermişler. Diğerlerine oranla bu tapınak epey bir harabe halinde, ama önemli bir özrü var: Banyan ağaçları. Bu arsız ve coşkun şey, ağaç değil sarmaşık sanki. Çok kısa süre içerisinde duvarların üzerinden köklerini atmış, dallarını kapılardan sokmuş, tapınağı adeta yalayıp yutmuş. İnsan doğanın gücü karşısında saygıyla eğilmekten başka yapacak bir şey olmadığını burada anlıyor. Ta Phrom’un daha az ünlü olan bir versiyonu da var: Ta Som. İkisini de görmenizi tavsiye ederim.

Muhteşem Angkor’dan gözlerimiz kamaşmış bir şekilde ayrıldık. Kamboçya’nın geçmiş başkenti Angkor’u keşfettik, sıra geldi şimdiki başkenti Phnom Penh’e...

Yeni turist

2009-05-29T17:53:00.002+03:00

Geçen ay Kültür ve Turizm Bakanlığı global krizin turizme etkisi konusunda, dünyada ve Türkiye’de geçen yılı değerlendiren ve bu yıla dair beklentileri içeren bir rapor yayınladı. Çok mühim bir şahsiyet olduğumdan rapor benim de elime geçti, okudum :)

Turist sayısının ne kadar azalacağı ya da artacağı; gelirlerin ne kadar yükseleceği ya da düşeceği, turizmin deniz-kum-güneşe mi, şehre mi kayacağı gibi klasik konu başlıkları dışında asıl ilgimi çeken, bugünün trendlerini yaratan turist tipini okumak oldu. Bakanlıktaki bürokratlar araştırmış taraştırmış ve 2009 yılının turistinin kim olduğunu tanımlamışlar:

- Tatil kararı öncesi bilgi alma ve rezervasyon için interneti öncelikli kaynak olarak görüyor
- Düşük maliyetli havayolu şirketlerini tercih ediyor
- Kendi organizasyonunu yapıyor
- Daha sık ve kısa süreli tatile çıkıyor
- Tatil kararını daha geç veriyor
- Marka bilinci daha yüksek
- En iyi tercihi yapmak için çevresi ile sürekli etkileşim halinde bulunuyor
- Paket tatil turlarını tercih etmiyor, özel ilgisine yönelik tatil yapıyor
- Çevreye daha duyarlı
- Aktivitelere ve başka kültürlere merak duyuyor

Bürokrat amcaları tebrik ediyorum. "Evreka, evreka!" diye Ankara sokaklarında koşmaya başlayabilirler. Tarif ettikleri turist tipi, ki ben de dahilim bu gruba, yıllardır var, ama şimdi fark etmiş olmalarına da şükür.

Bu grup, Antalya’daki beş yıldızlı tatil köylerinde tatil yapmayalı, turlarla acentalarla selam sabahı keseli, biletini internetten üçotuz paraya almaya başlayalı on yıllar oldu yahu.

Şimdi asıl sorulması gereken şu: Kim olduğumuzu nihayet keşfeden sayın bakanlık yetkilileri, bu konu hakkında ne yapmayı düşünüyorlar acaba?

Haydi hayırlısı.

Kamboçya: Khmer İmparatorluğu'nun torunları

2009-05-23T18:37:00.015+03:00

Singapur’dan, önce Kuala Lumpur’a, oradan da Kamboçya’nın başkenti Phnom Penh’e (Okunuşu: Pnom Pen) uçtuk.

Gözlerinin içi gülen, olağanüstü sakin ve alçakgönüllü insanlar Kamboçyalılar. Dünya savaş literatürüne “özsoykırım” tabirini kazandıracak büyük acılar yaşamalarına rağmen mutlu, yeryüzündeki en yoksul ülkelerden biri olmalarına rağmen mağrurlar. Çünkü onlar görkemli Khmer (Okunuşu: Kımer) İmparatorluğu’nun torunları.

Bugün Kamboçya dediğimiz topraklarda insan yaşamının en az 6000 yıldır var olduğu ve en az 1000 yıldır da pirinç yetiştirildiği biliniyor. Fakat tarihin kaydı pek yok. Olanları da Çin kaynaklarından öğreniyoruz. 1.yy’da Çinli tüccarlar buraya gelmiş ve küçük prensliklerle karşılaşmışlar. Bu prenslikler, Hint kültüründen epeyce etkilenmiş, sınıf sistemini kullanan ve Hindu-Budist inanışlarına göre yaşayan devletçiklermiş.

Yine Çinliler’den öğrendiğimize göre, 1. yy ile 6. yy arasında “Funan” isimli tek bir büyük krallık varmış buralarda. İlk Khmer krallığı kabul edilen Funan, Hintlilerle Çinliler arasındaki ticaret yollarını işletmiş, büyük şehirler kurmuş.

Sonra 600 ve 700’lü yıllarda “Zhenla” devri yaşanmış. Son derece ilginç Khmer alfabesi ilk bu devirde kullanılmaya başlanmış, taş Hindu tapınakları ilk bu devirde yapılmış.

800’lü yıllara gelindiğinde, bugünkü Endonezya’nın Java ya da Sumatra adalarından birinde rehin tutulan bir Khmer prensi ülkeye dönmüş. Jayavarman II ismindeki bu prens (artık nasıl karizmatik bir kişilikse) gelir gelmez bütün o irili ufaklı krallıkları/prenslikleri kendi himayesi altında toplamış ve Khmer İmparatorluğu’nu kurmuş. Bu görkemli imparatorluk 600 yıl hüküm sürmüş.

Tarihleri zihnimizde oturtabilmek için şöyle yardımcı olayım: Jayavarman'ın imparatorluk kurduğu sırada, biz biraz kuzeyde, Kutluk Bilge Kağan’ın kurduğu Uygur Devleti’nde yaşıyorduk.

Khmer İmparatorluğu en şaaşalı dönemini 12. yy’da yaşamış. Bugünkü Vietnam, Laos, Tayland dahil taa Burma ve Malezya topraklarına kadar genişlemiş, bütün Hindiçin’i kaplamış. Özellikle başkent Angkor’da, Hindu ve Budist tanrılara adanmış, muhteşem işçilikleri ile göz kamaştıran tapınaklar inşa edilmiş. Sayısı binden fazla olan bu tapınakların en ünlüleri Angkor Wat ve Angkor Thom’daki Bayon.

İşte biz de Phnom Penh’e indiğimizde hiç vakit kaybetmeden Angkor’daki tapınakları görmek üzere yola koyulduk. Unesco’nun dünyanın en önemli kültür mirasları arasında gösterdiği Angkor Wat ve Bayon’u görmek için Siem Reap ismindeki küçük, turistik kasabaya gitmek gerekiyor.

Siem Reap – Phnom Penh arası karayoluyla 5,5 saat. Havaalanında 10 dolara anlaştığımız taksici, bizi yarım saat uzaklıktaki şehir merkezinde internetten bulduğumuz bir otobüs şirketinin bürosuna bıraktı. Buradan adambaşı 5 dolara biletlerimizi aldık.

Kısa süre sonra pencerelerinden püsküllü perdeler sarkan külüstür otobüsümüz geldi, hoplaya zıplaya yola koyulduk. Çukurlara, engebelere aldırmayan göz kapaklarımız yol yorgunluğunun etkisiyle düşüverdi.

Aylak İlsu Mardin Yolcusu

2009-05-16T00:10:00.003+03:00

Birkaç günlük tatili fırsat bilip Mardin'e gidiyorum.

Oradan Midyat, Hasankeyf, Dara ve Savur...

Dönüşte görüşürüz.

Fotoğraf: Bünyad Dinç

Çekik Gözlü Bir Seyahatin Yola Çıkış Hikayesi

2009-05-01T20:33:00.006+03:00

İş değişikliği, mevsim değişikliği, araya giren diğer geziler ve bilimum bahaneler derken geçen Aralık ayında yaptığım Güney Asya gezisini bir türlü yazamadım. Oysa gerek yolculuk sırasında topladığım dökümanlar, gerek sırf gezi sırasında yazmak kolay olsun diye satın aldığım minik laptop’ımdaki notlar dağ gibi olmuş, yazacaklar almış başını gitmiş vaziyette. Bu malzeme fazlalılığı zaten az buçuk gözümü korkuttu. Diğer taraftan yeni gezi planları yapmaya başladım. Tekrar yollara düşmeden önce anlatacaklarımı yazıp bitirmem hayrıma olur kanaatindeyim. Daha fazla sallanmadan dalıyorum konuya...

Biraz geriye gidelim... Önce gezinin hikayesini anlatayım. Aralık 2008’te Kurban Bayramı’nın hafta arasına denk gelmesi nedeniyle aylar öncesinden plan program yapmaya başladım. Bayramın önüne ya da arkasına izin ekleyerek iki haftalığına uzaklara gitmeyi hedefliyordum ki, ilk arıza çıktı. Kardeşim “Aman bizim yavru doğacak, sakın bayram sonrasına kalma” diye ültimatom çekti. Hemen ardından çok yakın bir arkadaşımız “Bayramdan önceki hafta evleniyorum, siz de nikah şahidisiniz, nah gidersiniz” deyiverdi. Haydi buyrun.

Gidiş-geliş tarihlerimizi çok ince hesaplarla kesinleştirdik. Sonra sıra geldi nereye gideceğimize karar vermeye. O zor oldu, hem oraya hem buraya hem şuraya gitmek istediğimden... Bir de efendim, bizim ailevi bir problemimiz var: Değerli eşim illaki kafasını suyun altına sokacak. Henüz evrimini tamamlayamadığından ve yüzgeçleri olduğundan şüpheleniyorum. Uzun süre denizden uzak kalamıyor. Bu yüzden bir prensibimiz var: Üst üste iki kara tatili yapmıyoruz. Neyse ki yazdan yeni çıkmışız, uzunca bir dalış tatilini yeni geride bırakmışız. İçim rahat. Karada gezebiliriz.

Alternatifler teker teker elendi. Neredeyse 12-13 yıldır gitme hayali kurduğum Burma’da karar kıldık. O kadar yol gitmişken güzelim Kamboçya, Vietnam ve zaten aktarma noktası olan Tayland gezilmeden dönülmez diyerek rotayı belirlemiş olduk.

Rotayı duyan iki arkadaşımız, Ayça ve Ahmet (Arınel) de bize katılmaya karar verdi. Ekip dört kişi oldu.

Asya’nın, Burma ve Kamboçya gibi küçük, kendi kabuğuna gizli, dünyaya yeni yeni açılan ülkeleri hakkında her normal Türk genci gibi (bak genç diyorum hala kendime!) pek az şey bildiğimden haldur huldur okumaya giriştim. Daha önce bu rotada yolculuk edenlerin bloglarına daldım çıktım. Gezi notlarını bastım, altlarını çizdim, notlar aldım. Bu sırada, yakın iki arkadaşımın da bizden yalnızca birkaç hafta önce Kamboçya ve Vietnam’a gideceklerini öğrendim, onların tüyolarını da cebe attım. Lonely Planet’ler, Eye Witness’lar bir yandan; İzzeddin Çalışlar’ın, Zeynep Oral’ın kitapları diğer yandan... Burada, Alim Erginoğlu’na bir teşekkür etmek isterim. Asya’da geçen 7 aylık seyahatini anlattığı el emeği göz nuru kitabı “Bir Türk, Bir İngiliz ve Üç Kuruşluk Dünya”yı okuduktan sonra onu buldum, sorularımla bunalttım :) Sağol Alim.

Diyeceksiniz ki “Alt tarafı iki haftalık turistik gezi yapacaksın, bu zahmet, bu efor, bu uğraş niye? Bin bir tura, git.” Benim için seyahat, gidilen yerde geçirilen zamandan ziyade, yola çıkmaya kadar verdiğim an başlayıp notlarımı yazıp paylaştığım an biten bir süreç (Bu hesaba göre hala Kamboçya’dayım :) Hummalı ön araştırma faaliyetleri de bu sürecin pek güzel, pek heyecanlı bir kısmı. Bir de, gözümü hırs bürüdü, sınırlı zamanımda en fazla şeyi görme rekorunu kırmak istiyorum. Aylaklık falan hikaye oldu yani. Speedy Gonzales’in notları diye okuyun bundan sonrasını.

Neyse, planı programı yaptık: Önce Tayland’a gidip oradan Burma’ya geçeceğiz. Sonra geri dönüp Kamboçya ve Vietnam’ı gezecek, yine Tayland üzerinden Türkiye’ye döneceğiz. Nefis.

Zamanımız kısıtlı olduğu için her yere uçarak gitmeyi planladık. Internetten ucuz havayollarını da kullanarak Tayland’ı üs kabul edip 8 farklı uçuş aldık. Ve heyecan içinde yola çıkışımızı beklemeye başladık.

Fakat ne oldu dersiniz?

Yola çıkmadan sadece 4 gün önce Tayland’da isyan çıktı ve Bangkok’taki uluslararası havalimanı işgal edildi. Bütün uçuşlarımız iptal oldu. Turistler mahsur kaldı. İşgalin devamında da ülkede darbe oldu. Bakınız konu hakkında önceki yazım.

Bu son dakika sürprizinin şaşkınlığını üzerimizden atmaya çalışırken THY’yi aradım. Biletimizi ücretsiz olarak aynı bölge içindeki uçuş noktalarından biriyle değiştirmeyi teklif ettiler. “Aynı bölge derken?” diye merakla sordum. “Alma Ata, Hong Kong, Tayvan ve Singapur” dedi müşteri temsilcisi. Birbirinden binlerce kilometre uzaktaki şehirlere ‘aynı bölge’ demeleri teoride aynı kıtada olmalarından herhalde. Kafamda seçenekleri tarttıktan sonra “Ver bi’ Singapur” dedim!

Diğer biletlerimiz için hiçbir şey yapamadık. Kriz ortamında internettten veya çağrı merkezlerinden bilgi almak imkansızdı. Mecburen yeni rotamıza göre yeni biletler satın aldık. İptal olan biletlerimizin akıbetini de oralara vardıktan sonra sormaya karar verdik.

Velhasıl kelam, Burma'ya gideceğiz derken 4 Aralık 2008’de kendimizi Singapur’da bulduk. Çekik gözlü gezimiz de böyle sürprizli, maceralı başladı.

İstanbul'da günbatımı

2009-04-24T00:22:00.003+03:00

'Coğrafya Dünyası'ndan bir başka Kapadokya!

2009-03-16T22:48:00.011+02:00

Geçenlerde babama Şubat’ta gittiğim Kapadokya gezimden bahsediyordum. Kapadokya’nın 10 yıl içerisinde ne kadar değiştiğinden, Zelve’nin nasıl yıkıldığından, kiliselerdeki ikonaların nasıl tahrip olduğundan dem vururken “Geçen gün ben de Kapadokya hakkında bir yazı okudum, al sen de oku” diye elime bir dergi tutuşturdu. Geçen gün dediği, dikkat buyurun, 1950 senesi! Elime tutuşturduğu da meğer Türkiye’nin ilk gezi/seyahat/coğrafya dergisi: “Coğrafya Dünyası”.

Gazeteci Niyazi Ahmet Banoğlu tarafından 1950-51 yıllarında yalnızca birkaç sayı yayınlanmış bu “mecmua” şimdi meraklılarınca alınıp satılan bir koleksiyon malzemesi. İtibarını bugüne kadar sürdürmesinin temel nedeni herhalde müthiş zengin içeriği. Babamın bana verdiği üç sayıda Formoza Adası’ndan (bugünkü Tayvan) tutun Yezidiler’e, güneşteki patlamalardan Birmanyalı (bugünkü Myanmar) kadınlara, Bahaileri’den Rize Çayı’nın tarihçesine, Hindiçini’nden Etna Yanardağı’na kadar ne ararsanız var.

Bahsetmeden geçemeyeceğim, Coğrafya Dünyası’nın bir de kardeş dergisi varmış, Tarih Dünyası. Artık neden ihtiyaç duydularsa bir sayıda aşağıdaki ilanı yayınlamışlar.

Yok böyle bir güzellik, buyrun okuyun:

Mühim Bir İzah

Amerika, İngiltere ve Almanya’daki dünyanın en büyük müsteşrikleri Tarih Dünyası’nı dikkat ve alaka ile takip etmektedirler. Bu satırları okuyanların bunu birer reklam saymamalarını bilhassa rica ederiz. Çünkü Tarih Dünyası reklama ihtiyaç hisseden bir mecmua değildir ve onu çıkaranlar da uydurma bir reklam yapacak karakterde değildirler. Tarih Dünyası şimdiye kadar yüzden fazla bügüne kadar bilinmeyen mühim tarihi hadiseleri vesikalarıyla aydınlatmış yegane olgun bir mecmuadır. 44 büyük sayfa, ayrıca Resimli Osmanlı Tarihi, İslam Tarihi ilaveleriyle 15 günde bir çıkar, 50 kuruştur.

Neyse, lafı uzattım. Konuya dönüyorum. Kapadokya’nın tahrip olmamış bir zamanları da vardı. Tazecik keşfedildiği, keşfedilenlerin öneminin yeni anlaşıldığı zamanlar... Kuleler Vadisi dendiği zamanlar... Bundan sonrasını Coğrafya Dünyası’nın 15 Aralık 1950 tarihli 2. sayısından okuyalım:

“(...) Topuz Dağları’ndan ileri doğru bakılınca insan kendini başka bir alemde sanır. Geniş vadi 50.000 kadar olduğu söylenen, her boyda -şeker külahını andıran- kulelerle doludur. (...) Bütün bu vadiyi süsleyen binlerce kule ve yüksek kayaların dışlarına hiç insan eli sürülmemiş olmasına karşın içleri birer sanat, çalışma ve buluş yuvasıdır. Bu yüksek değerdeki işçilikleri içlerinde saklayanlardan ekserileri manastırlar, kiliseler, inzivalar, rahibehaneler ve küçük dua yerleridir. (...) Buraları gezerken insan bunların şapkasını yana eğmiş kimseler olduğu hissine kapılabilir. Sanat noktasından, oyma, inşaat ve bilhassa kilise, inziva, küçük mabet gibi yerlerin duvarlarını süsleyen ve bugüne kadar renk kudret ve güzelliklerini kayıp etmemiş olan resimler, hem bu insanların Hristiyanlığı ilk kabul edenlerden ve hem de eksantrik yaşayış usullerine rağmen kuvvetli bir medeniyete sahip olduklarını göstermektedir.”

Hala daha görmemiş olanlara sesleniyorum: Tez yola koyulun. Yoksa yakında ne şeker külahları kalacak, ne de şapkasını yana eğmiş kimseler...

Haftasonu Kapadokya

2009-03-02T11:57:00.042+02:00

Cüneyt Arkın, kült filmi Dünyayı Kurtaran Adam’ın uzayda geçen sahnelerini boşuna Kapadokya’da çekmedi. Doğanın yarattığı olağanüstü özgün dokusu ile başka bir gezegende olduğunuzu rahatça düşüneceğiniz Kapadokya, aynı zamanda zengin tarihi kalıntıları ve renkli kültürel öğeleriyle yurtiçinde en favori seyahat noktalarımdan biri olmuştur her zaman. 1997’de ve 2003’te iki kez gezdiğim Kapadokya’ya uzunca bir aradan sonra, bu kez kış ortasında yeniden gittim.

Ortaokuldayken coğrafya dersinde haylazlık etmeyip anlatılanları dinleyen ve öğrendiklerini unutmayan efendi öğrenciler Kapadokya’nın nasıl oluştuğunu da hatırlıyordur, ama benim gibi haşarı balık hafızalılar için özet geçeyim :

Bu bölgede milyonlarca yıl önce son derece aktif olan üç yanardağ bulunuyormuş: Hasan Dağı, Erciyes Dağı ve Melendiz Dağı. Bu yanardağlardan onbinlerce yıl boyunca fışkıran lavlar ve küller bölgede birikmiş. Özellikle küller rüzgarın etkisiyle çok geniş bir alana yayılmış, üst üste birikip kalın bir katman oluşturmuş ve zamanla sertleşerek taşlaşmış. Bu tabakaya sonradan “tüf” denmiş. Araştırmalara göre bugün Kapadokya’daki tüf tabakasının kalınlığı 100 metreyi buluyor
.

İşte bölgenin özgünlüğü de bundan kaynaklanıyor. Zira dünyada yanardağ bulunan bir sürü bölge olmasına rağmen bir tane Kapadokya var. Çünkü aynı anda püskürten üç yanardağ yüzünden tüf tabakası o kadar kalın oluşmuş ki zaman içerisinde erezyona uğrayarak kaybolup gitmemiş. Yanardağların sönmesinden sonra, rüzgar, yağmur ve ısı değişimleri nedeniyle aşınmalar sonucu Cüneyt Arkın’ın dekoru olacak tuhaf şekiller ortaya çıkmış.

Kapadokya İstanbul’a çok yakın olmasa bile, uygun uçuş seferleri sayesinde, haftasonunu geçirmek için iyi bir seçenek. Ben de sevgilimle 14 Şubat Cumartesi sabahı atladım Kayseri uçağına. Oradan kiraladığımız otomobil ile 60 km uzaklıktaki Nevşehir’e doğru yola koyulduk.

Şöyle sindire sindire, rahat rahat gezmek isteyenler Kapadokya’ya 4 gün ayırsınlar. Ancak iyi planlanmış bir programla 2 günde belli başlı tüm etkileyici yerleri görmek de mümkün. Kendi turunuzu kendiniz organize etmenizi -her zamanki gibi- tavsiye ederim.

Biz ilk günümüzü Çavuşin Kilisesi’ni, Göreme Açıkhava Müzesi’ni, Uçhisar’ı ve Paşabağları’nı gezmeye ayırdık.

“Anadolu’nun Vatikan’ı” diyor bazı kaynaklar Kapadokya’ya. Bizans döneminde bölgede Arap baskısından kaçan ilk Hıristiyanlar, 600’lü yılların başından itibaren Kapadokya bölgesine gelmişler ve insan eliyle kolayca işlenebilen tüf-kayaların içlerine saklanarak ibadetlerini sürdürmüşler. 600 ve 900 yılları arasında sadece Göreme civarında 400’den fazla kilise inşa edilmiş.

Bizans’ta 700’lerin başı ile 800’lerin ortası arasında kiliselerde ikona kullanılması yasaklanınca, yani “ikonaklazma” akımı ortaya çıkınca, ikona yanlısı Hıristiyanlar bir kere daha Kapadokya bölgesine gelip saklanarak ikonalarla süslü kiliseler yapmışlar.

Ne yazık ki, bölgedeki birçok kilisenin hali içler acısı. Gezenler öküz olduktan, korumanın kıymetini anlamadıktan sonra devlet ne yapsın? Her gezenin başına bir bodyguard mı diksin? Aşağıdaki resmi Ihlara Vadisi içindeki kiliselerden birinde çektim. Gezdiğim diğer yerlerdeki tahribatın bundan pek bir farkı olmadığını da üzülerek söylüyorum. Ama yine de sevinecek bir nokta var: Onbir sene önce ilk gördüğümde de, aynı bu kadar tahrip edilmişti bu kiliseler. En azından o günden beri daha fazla bozulmasını önlemeyi başarmışız.

İlk olarak Çavuşin Kilisesi’ne uğradık. Burası Göreme-Avanos yolu üzerinde, geniş bir çömlek galerisinin arkasında kalıyor. Yerini bilmiyorsanız kolayca gözden kaçırabilirsiniz. Gerçi sağda solda bir takım tabelalar var, ama önceden iyi bir harita edinmek en iyi çözüm. Vaftizci Yahya adına yapılan Çavuşin Kilisesi’nin bölgenin en eski kiliselerinden biri olduğu söyleniyor.

Göreme Açıkhava Müzesi ise, kayalara oyulmuş onlarca manastırı ile Kapadokya’ya geldiğinizde mutlaka birkaç saatinizi ayırmanız gereken yerlerden biri. Standart turların listesinde bulunur burası. Ancak turlarla gezmenin (bazı avantajları olsa da) birçok can sıkıcı tarafı vardır: Kötü bir rehbere düştüyseniz yandınız mesela. Ya da gezmek için ayırdığınız değerli zamanınızı turun komisyon alacağı turistik dükkanlarda harcamak zorunda da kalabilirsiniz. Veya daha fenası, ekstra giriş ücreti alındığı için turun uğramadığı son derece önemli yerleri görmeden dönmeniz olacaktır. Bu sonuncusuna en güzel örnek, Göreme Açıkhava Müzesi içindeki Karanlık Kilise olabilir.

İsmini küçücük tek bir penceresi olduğu için içeriye çok az ışık gelmesinden alan Karanlık Kilise’ye, iki farklı tur, bizim gözümüzün önünde girmeden geçip gitti. Çünkü buraya girmek için 8 TL ekstra ücret ödüyorsunuz. Karanlık Kilise 12. yy sonlarında yapılmış, içi çok canlı renklerde harika tasvirlerle süslenmiş, sadece Göreme’nin değil, bütün Kapadokya’nın en iyi korunmuş, en etkileyici kilisesi. Görmeden dönmeyin.

Bu arada, tavsiye ediyorum, yurdum otoritelerinin kırk yılda bir ürettiği güzel fikir "Müze Kart"ı alın.

Türkiye’nin dört bir yanında, devletin işlettiği müzelere ve ören yerlerine bir yıl boyunca bedava gitmenizi sağlayan bu kart 20 Lira. Ben geçenlerde Topkapı Sarayı’na gittiğimde almıştım, Kapadokya’daki onlarca kilise, açıkhava müzesi, doğal park ve yeraltı şehrinde bu sayede bedava dolaştım. Hemen her müzenin girişinde satılıyor. Yalnız unutmayın, kartı almak için fotoğraflı bir kimlik göstermeniz gerekiyor, çünkü fotoğrafınızı tarayıp Müze Kart’a basıyorlar.

Göreme Açıkhava Müzesi’nden sonra Uçhisar’a uğradık, kalenin etrafında tur attık. Güneşi batırmak için Paşabağları’na gittik son olarak. Kendine özgü, çok başlı, çok gövdeli, tuhaf peribacalarına bir süre bakakaldıktan sonra Göreme’ye geri döndük ve gerçek bir peribacasının içi oyularak yapılmış, daha sonra çevresine taş odalar eklenerek genişletilmiş otelimizdeki sıcak odamıza kendimizi attık.

İkinci günümüz erken başladı, çünkü 50 km uzaklıktaki Ihlara Vadisi’ne gitme niyetindeydik. Meteoroloji iki gündür kar yağacak dese de, şansımıza hava sadece bulutlu. Zamanınızın çoğunu açıkhavada geçirdiğiniz Kapadokya’yı gezmek için kış mevsimi en akıllı seçim değil, doğal olarak :) Ayrıca fazla gelen giden olmadığı için neredeyse her yer kapalı, sokaklarda inler cinler top oynuyor, yemek yiyecek yer bulamıyorsunuz. Yaz mevsiminde ise hava kafanıza güneş geçecek kadar sıcak oluyor. O nedenle burayı ilkbahar veya sonbaharda gezmenizi tavsiye ederim.

Paket turların ezber rehberleri Kapadokya kelimesinin Persçe “Katpatuka”dan geldiğini, onun da “Güzel Atlar Ülkesi” demek olduğunu yıllardır anlatır durur. Hatta turistleri çekiştire çekiştire ata, at bulamazlarsa deveye binmeye götürürler. O kadar yaygın bir hikayedir ki bu, neredeyse bilmeyen yoktur. Oysa tarih araştırmaları Persçe’de “Güzel Atlar Ülkesi”nin başka türlü söylendiğini göstermiş. Akademisyenler “Katpatuka” kelimesinin Anadolu’da Persler’den çok daha önce yaşamış Hititler’in kendi toprakları için kullandığı “Khepatukh”tan geldiğini, onun da tanrıçaları Khepat’ın adından türediğini söylüyorlar. Sonuç olarak Kapadokya’nın gerçek anlamı “Tanrıça Khepat’ın halkının ülkesi” demek. Üstelik biz Türkler kelimeyi Persler’den değil, Bizanlılar’dan duyup almışız. O yüzden fonetik olarak daha bir Latin tınlayan “Kapadokya” diyoruz.
.

Ihlara Vadisi, yine yanardağ aktiviteleriyle oluşmuş, uzunluğu 14 km, derinliği ise yer yer 150 metreye varan bir kanyon. İçinde, ağaçlar arasından güzel bir dere akıyor. Ama asıl ünü doğal güzelliğinden değil, vadi boyunca kayalara oyulmuş sayısız barınaklar, mezarlar ve kiliselerden geliyor. Gizli ve ulaşılması zor mevkii nedeniyle keşiş ve rahipler için güzel bir inziva ve ibadet yeri olmuş burası. Ayrıca savaşlarda, istilalarda gizlenmek ve korunmak için kullanılmış. Biz de vadi içinde güzel bir yürüyüş yaptık, kiliselere tırmanıp indik. Soğuktan kıpkırmızı olmuş burnumuz iyice sızlamaya başlayınca da Derinkuyu’ya doğru yola çıktık.

Yine ilk Hıristiyanlar’ın gizlenmek için kayaları -bu sefer yerin altına doğru- kazarak oluşturduğu Derinkuyu Yeraltı Şehri, Kapadokya’daki onlarca yeraltı şehrinin en büyüğü. Daracık merdivenler, labirent gibi geçitlerle 85 metre derinliğe kadar inilebiliyor. Biz de ikibüklüm indik netekim. Buraya boşuna “şehir” demiyorlar. Ahırdan tutun mezarlığa kadar, akla gelen gelmeyen her türlü ihtiyaç karşılanmış. Kilise mi lazım, hemen yapılmış. Şarap mı bitti, mahzen kuruluvermiş, hatta şarap üretilecek şırahane de yanına... Okulsa okul, mutfaksa mutfak, kilerse kiler. İstila zamanı güvenliği sağlamak için değirmen taşı gibi yuvarlanıp geçitleri kapatacak kapılar yapılmış. Bir havalandırma sistemi var, “nasıl yani” tepkisini vermek kaçınılmaz. Halen yalnızca %10’u gezilebilen bu komplike yapıya bakıp yeraltı şehirlerini uzaylıların yaptığına inananlar da varmış. Tabii, neden olmasın? O bacaları da periler yaptı zaten.

Derinkuyu’nun karanlığından çıkıp taa Hititler’den beri Kızılırmak’ın kilinden çanak çömlek yapılan Avanos’a gittik. Gittiğimiz atölyede mevsim kış olduğundan fazla müşteri yok. Çömlekçi amca kapıda sigara molası vermiş olmasına rağmen bizi görünce hemen tornanın başına geçiverdi. Ayakla çevirip hız verdiği tornada şekillendirdiği çamurla bize birkaç farklı kap kacak yaptı. Özellikle ortası boş, simit şeklindeki şarap testisini yapışını takdirle izledik.

Avanos’tan çıkıp birkaç kilometre ötedeki Zelve Açıkhava Müzesi’ne uzandık. Zelve, peribacalarının en yoğun olarak bulunduğu vadilerden biri. Buradakilerin tipi de başka komik. Gövdeleri kocaman, şapkaları biberon ucu gibi küçücük. Zelve’nin bir diğer özelliği, yakın zamana kadar yerleşim yeri olarak kullanılmış olması. Burada oturan Rumlar mübadele ile postalandıktan sonra, 1950’lerde de Türkler çökme tehlikesi nedeniyle bir kilometre ötede kurulan yeni bir köye yerleştirilmiş. Ondan sonra da müze olmuş burası.

Maalesef Zelve’ye ilk geldiğimde tırmanabildiğim, geçitlerle birinden diğerine geçebildiğim, içini gezebildiğim kiliseler, güvercinlikler yıkılmış gitmiş. Üç bölümlü vadinin en geniş bölümü, çöktüğü için gezmeye tamamen kapatılmış. Meşhur Geyikli Kilise artık yok mesela. Gidip görmüş olanlar çocuklarına anlatır, bir zamanlar burası şöyleydi böyleydi diye. Görmeyenler kitaplardan okur artık. İnsan eli bir vadiyi nasıl korur bilmiyorum, ama istese korurdu herhalde... Türkler için “Buralar yabancıların elinde olsa kimbilir nasıl olurdu?” geyiğini çevirmemek bir gün mümkün olacak mı acaba?

.Zelve’deki hüzünlü gezimizden sonra son durağımız Ürgüp’e gittik. Peribacası deyince ilk akla gelen görüntünün kaynağına, kartpostallar için şapkalı peribacası fotoğraflarının çekildiği yere, Kapadokya’nın alamet-i farikası Üç Güzeller’i görmeye... Varmamıza yakın sabahtan beri devam eden bulutlu hava birden değişti ve lapa lapa kar yapmaya başladı. Yoğun kar yağışı altında kısacık bir süre Üç Güzeller’i seyrettikten sonra, sıcak şarapla ısınmak üzere Turasan Şarap Fabrikası’na uğradık. Kapadokya üzümleri yöreye özgü, yerden bitme, tıknaz, kısa boylu asmalardan elde ediliyor. Yanardağların oluşturduğu tüf ve Kızılırmak’ın taşıdığı kil nedeniyle toprağın yapısı da değişik olduğundan Kapadokya şaraplarının tadı diğer bölgelerden epey farklı. Hayalim mahzenleri tekrar gezip şarabı nasıl yaptıklarını güzel güzel anlatan turlarına katılmaktı, fakat kış mevsiminde fazla gelen giden olmadığı için ne yazık ki tur yapmıyorlarmış. Sıcak şarabımı içmekle yetindim.

Bizim Kapadokya turumuz burada bitti. Daha geniş zamanı ve merakı olanlar Ortahisar’ı, Soğanlı Vadisi’ni, Hacı Bektaş’ı, Göre Köyü’nü, Kaymaklı Yeraltı Şehri’ni de gezebilir, Onyx taşı atölyelerini ziyaret edebilir, Kızılçukur’da güneşi batırabilir, en güzeli biraz paraya kıyıp (kişibaşı 150 Avro civarı) balon turu yaparak tüm Kapadokya’yı kuşbakışı görebilirler.

Tanrıça Khepat’ın halkının güzel ülkesinden selamlarla...

Cape Town Waterfront

2009-02-22T23:31:00.004+02:00

Nobel Barış Ödülü kazanmış dört Güney Afrikalı: Albert John Lutuli (1960), Desmond Tutu (1984), Frederik W. de Klerk ve Nelson Mandela (1993)

Boulders: Penguen Bahçesi :)

2009-02-22T23:07:00.010+02:00

Hayatımda sokakta yürüyen pengueni ilk defa Güney Afrika'da gördüm.

Benim bildiğim penguen soğuk iklim hayvanıdır, kutuplarda yaşar, buzulların üzerinde göbeküstü kayar falan. Boulders Kumsalı'ndaki penguenlerse çimenlerde dolaşıyor, bahçelerde geziyor, yolda karşıdan karşıya geçiyor...

Denizden en az 500 metre uzakta, tek katlı bir evin önünden geçiyoruz. Hani parklarda peyzaj süsü olarak kullanılan 30-40 cm'lik cüce heykelleri vardır, evin bahçesinde aynı boy bir penguen heykeli gördüm. "Ne kadar gerçekçi yapmışlar heykeli, bravo" diye düşünürken heykel badi badi yürümeye başladı!

Yolunuz Cape Town'a düşerse bu komik arkadaşları görmeden gelmeyin :)

Ümit Burnu, Cape Point, Hout Bay...

2009-02-22T22:43:00.006+02:00

İşte meşhuuur Ümit Burnu (Cape of Good Hope)!

Bu da fotoğraf çektirme köşesi. Tam burası resmen Afrika kıtasının en güneybatısı. Ama dikkat: En güneyi değil :) En güney, yani en uç nokta, Cape Point. İki okyanusun birleştiği (ya da ayrıldığı) nokta. Azıcık ileride.

Tam karşıdaki koyun içinde yer alan Hout Bay, küçük ve çok sevimli bir balıkçı kasabası.

Fish 4 Africa: Anything fresher is still swimming!

Hout Bay'li çocuklar...

Uçan Jaws :)

2009-02-22T21:30:00.001+02:00

Video: Emrah Özgöktürk