'Coğrafya Dünyası'ndan bir başka Kapadokya!

Geçenlerde babama Şubat’ta gittiğim Kapadokya gezimden bahsediyordum. Kapadokya’nın 10 yıl içerisinde ne kadar değiştiğinden, Zelve’nin nasıl yıkıldığından, kiliselerdeki ikonaların nasıl tahrip olduğundan dem vururken “Geçen gün ben de Kapadokya hakkında bir yazı okudum, al sen de oku” diye elime bir dergi tutuşturdu. Geçen gün dediği, dikkat buyurun, 1950 senesi! Elime tutuşturduğu da meğer Türkiye’nin ilk gezi/seyahat/coğrafya dergisi: “Coğrafya Dünyası”.

Gazeteci Niyazi Ahmet Banoğlu tarafından 1950-51 yıllarında yalnızca birkaç sayı yayınlanmış bu “mecmua” şimdi meraklılarınca alınıp satılan bir koleksiyon malzemesi. İtibarını bugüne kadar sürdürmesinin temel nedeni herhalde müthiş zengin içeriği. Babamın bana verdiği üç sayıda Formoza Adası’ndan (bugünkü Tayvan) tutun Yezidiler’e, güneşteki patlamalardan Birmanyalı (bugünkü Myanmar) kadınlara, Bahaileri’den Rize Çayı’nın tarihçesine, Hindiçini’nden Etna Yanardağı’na kadar ne ararsanız var.

Bahsetmeden geçemeyeceğim, Coğrafya Dünyası’nın bir de kardeş dergisi varmış, Tarih Dünyası. Artık neden ihtiyaç duydularsa bir sayıda aşağıdaki ilanı yayınlamışlar.

Yok böyle bir güzellik, buyrun okuyun:

Mühim Bir İzah

Amerika, İngiltere ve Almanya’daki dünyanın en büyük müsteşrikleri Tarih Dünyası’nı dikkat ve alaka ile takip etmektedirler. Bu satırları okuyanların bunu birer reklam saymamalarını bilhassa rica ederiz. Çünkü Tarih Dünyası reklama ihtiyaç hisseden bir mecmua değildir ve onu çıkaranlar da uydurma bir reklam yapacak karakterde değildirler. Tarih Dünyası şimdiye kadar yüzden fazla bügüne kadar bilinmeyen mühim tarihi hadiseleri vesikalarıyla aydınlatmış yegane olgun bir mecmuadır. 44 büyük sayfa, ayrıca Resimli Osmanlı Tarihi, İslam Tarihi ilaveleriyle 15 günde bir çıkar, 50 kuruştur.

Neyse, lafı uzattım. Konuya dönüyorum. Kapadokya’nın tahrip olmamış bir zamanları da vardı. Tazecik keşfedildiği, keşfedilenlerin öneminin yeni anlaşıldığı zamanlar... Kuleler Vadisi dendiği zamanlar... Bundan sonrasını Coğrafya Dünyası’nın 15 Aralık 1950 tarihli 2. sayısından okuyalım:

“(...) Topuz Dağları’ndan ileri doğru bakılınca insan kendini başka bir alemde sanır. Geniş vadi 50.000 kadar olduğu söylenen, her boyda -şeker külahını andıran- kulelerle doludur. (...) Bütün bu vadiyi süsleyen binlerce kule ve yüksek kayaların dışlarına hiç insan eli sürülmemiş olmasına karşın içleri birer sanat, çalışma ve buluş yuvasıdır. Bu yüksek değerdeki işçilikleri içlerinde saklayanlardan ekserileri manastırlar, kiliseler, inzivalar, rahibehaneler ve küçük dua yerleridir. (...) Buraları gezerken insan bunların şapkasını yana eğmiş kimseler olduğu hissine kapılabilir. Sanat noktasından, oyma, inşaat ve bilhassa kilise, inziva, küçük mabet gibi yerlerin duvarlarını süsleyen ve bugüne kadar renk kudret ve güzelliklerini kayıp etmemiş olan resimler, hem bu insanların Hristiyanlığı ilk kabul edenlerden ve hem de eksantrik yaşayış usullerine rağmen kuvvetli bir medeniyete sahip olduklarını göstermektedir.”

Hala daha görmemiş olanlara sesleniyorum: Tez yola koyulun. Yoksa yakında ne şeker külahları kalacak, ne de şapkasını yana eğmiş kimseler...